my jesteśmy udomowioną formą homo sapiens udomowioną formą naszych przodków w Afryce bywa tak że są plemiona żyjące tuż obok siebie wyglądające tak samo ale jedna z tych plemion trawi laktaza a drugie niebo rewolucja Agrarna spowodowała rozprzestrzenianie się chorób odzwierzęcych Otóż źródłem wielkości mózgu jest rzeczywiście prawdopodobnie ale to prawie na pewno
z radykalna zmiana diety którą Nasi przodkowie No tak już około dwóch milionów lat temu przeszli ewolucja kulturowa wpłynęła na nie na wielkość naszego mózgu bo on nawet się skurczył jak żeśmy już powiedzieli ale wpłynęła na to jak funkcjonują nasze ludzi [Muzyka] doktor Marcin Ryszkiewicz jest moim dzisiejszym gościem Dzień dobry chciałbym dzisiaj z panem porozmawiać o ewolucji a dokładnie ewolucji naszego gatunku i może takie pytanie na początek czy czy w ogóle jest to o czym rozmawiać czy nasza wiedza jest na dobrym poziomie żeby już rozmawiać na ten temat co pan powie jak pan oceni nasza aktualny stan wiedzy o ewolucji homo sapiens to jest bardzo młoda nauka bo właściwie o ewolucji człowieka to można mówić od
no od chyba do 1859 roku to znaczy od
publikacji O powstawaniu gatunków Darwina w której to publikacji nie było ani słowa ewolucji człowieka Ani jednego słowa ale było implicite tej teorii ewolucji było dla wszystkich zrozumiałe że mowa jest również no bo jest mowa o rewolucji całego życia ale Darwin celowo na ten temat nie powiedział ani słowa bo uważał że jeszcze sytuacja niedojrzała do tego ale w myślach miał to publiczność czytająca od razu zrozumiała o co chodzi i od razu też pojawiły się satyryczne obrazki Darwina jako małpy
bardzo takie popularne w tym czasie No bo nie wszyscy chcieli od małp pochodzić a z tego wynikało nie dwuznacznie że skoro wszystkie gatunki pochodzą od jakiś przodków No to nasz gatunek też tym bardziej że
fakt że homo sapiens należy do większej grupy gatunków małp znany był już przed narwiłem i to na długo przed darwinem już linęło zaliczył nas do rzędu naczelnych jako jedno z gatunków tego tego rzędu obok małp także Nauka jest młoda bardzo bo ma 170 lat ale postępy są ogromne a ostatnie 20 lat to znaczy od mniej więcej przełomu wieków ostatniego to jest prawdziwa lawina nowych odkryć można powiedzieć że w tej chwili ewolucję człowieka czy też dzieje
naszej linii rodowej są jak na sacze standardy bardzo dobrze poznamy w odróżnieniu na przykład od historii małp czoko-kształtnych która jest prawie nieznana to znaczy gdyby się byli szympansami i rozmawiali na temat ewolucji szympansów to byśmy powiedzieli że nic nie wiemy na ten temat bo nie ma żadnych danych kopalnych na ten temat często możemy spotkać wśród przeciwników ewolucji ale nie w nauce bo w nauce nie ma przeciwników ewolucji ale wśród No szeroko pojętej publiczności są
przeciwnicy ewolucji którzy mówią że brakuje pośrednich stadiów że nie wiemy czy ta ewolucja tak wyglądała czy inaczej czy w ogóle była No więc odpowiadam nasza ewolucja jest dobrze poznana jak nasacia standardy natomiast to małpy mogłyby powiedzieć a nie wiadomo jak to jest bo nie ma bo nie ma żadnych przejściowych form nie ma faktycznie czy szympans Czy goryl czy orangutan my nie znamy ich przodków nie wiemy jak ich ewolucja wyglądała ona o naszej rewolucji wiem bardzo dużo a to jest dopiero początek oczywiście także tak możemy rozmawiać spokojnie na godzinę na starczy tematów i ten młody wiek naszej wiedzy o ewolucji jest tym bardziej zaskakujący Jeżeli porównamy go sobie do całego wieku naszego gatunku i tak byłem przekonany że jest to 200 tysięcy lat a niedawno usłyszałem że to jest nawet może być nawet 300 to której liczby jest bliższy wiek naszego gatunku skoro pan przeczytał to pan wie że na ten temat są różne zdania ja uważam że Trzymajmy się na razie bo to wszystko się zmienia naprawdę jak w kalejdoskopie ale na razie trzymajmy się tego wieku 200 tysięcy lat ponieważ te 300 tysięcy lat wynika z jednego tylko okazu znalezionego
dawno temu w Maroku który Początkowo był przypisany jakiemuś archaicznemu gatunkowi homo podobnemu do donaldaczyków A ostatnio niektórzy dojrzeli w nim więcej cech zbliżonych do naszego gatunku ale tylko zbliżonych także ten jeden okaz marokański No nie wystarcza żeby przesunąć o 100 000 lat naszą historię A jakby pan sobie tam jeszcze poprzeglądał internet to by pan znalazł również inne daty łącznie z datą 2 milionów lat na przykład bo nasz gatunek to jest jedno ale nasz rodzaj czyli rodzaj homo to jest drugie ten rodzaj homo magiczny wyróżniane gatunki homoami i z homo erectus komunalne
jest dużo tego Ale niektórzy mówią że te wszystkie gatunki homo to są
No takie właśnie odmiany które być może wspólnie ewoluowały z wyjątkiem tego ostatniego homofloryzonsis który żył tylko na jednej wyspie w izolacji od reszty świata no więc on się raczej z nikim nie kojarzył Ale wiemy że i homo erectus i homo neandertalezisk
No miały swoje epizody wstydliwe może krzyżowania się naszym gatunkiem z innymi gatunkami co więcej wiemy że i w naszym gatunku i wśród nandertalczyków i wśród denisowian to jeszcze jeden być może gatunek być może odmiana są tak zwane duchy genetyczne duchy jakiś innych gatunków które też się krzyżowały w ciągu historii z nami genetyczne przerwę panu genetyczne duchy to znaczy formy których jeszcze nie odkryliśmy tak to znaczy takie sekwencje DNA w naszym genomie które pochodzą od innych gatunków które kiedyś się z nami skrzyżowały ale nie nie potrafimy powiedzieć Co to były za gatunki bo są takie krzyżówki o których wiemy pan i ja mamy geny neandertalczyka i to sporo tych genów ale mamy również No właśnie takie duchy które nie należały do neandertalczyka Ani do żadnego znanego nam gatunku a więc musiały żyć jeszcze jakieś inne gatunki które też się z nami krzyżowały wymienił pan dużo gatunków i zwrócił uwagę na homofloriancis i właśnie chciałbym powiedzieć tutaj słuchaczom że pod koniec rozmowy Porozmawiamy o tym bo można powiedzieć że są to Hobbici w prawdziwym życiu ponieważ cechowali się właśnie małym wzrostem później o nich pomówimy szerzej a teraz chciałbym panu zadać pytanie o naszych przodków o homo sapiens jednak ponieważ często słyszy się że nasze ciało w zasadzie niczym się nie różni od ciała tego naszego jaskiniowca przodka tysiące dziesiątki tysięcy lat temu Czy to jest prawda nasze ciało niczym się nie różni
A czy Pana ciało różni się od ciała na przykład Aborygenów australijskich bo moim zdaniem się różni na pierwszy rzut oka widać różnicę w tym sensie Oczywiście że pomiędzy populacjami człowieka są duże różnice
No chciałem powiedzieć anatomiczne ale może anatomiczne są mniejsze chociaż też są często istotne no ale poza anatomia to znaczy budową szkieletu są też inne różnice które widzimy na pierwszy rzut oka więc
faktycznie ciała naszych przodków sprzed dziesiątków tysięcy lat ale zwracałem uwagę że pan sam mówił o 300 tys lat więc te dziesiątki tysięcy lat to wciąż jest nasz gatunek homo sapiens A jeśli tak no to on musi być jednolity w tym sensie no bo należy do jednego gatunku więc tak ludzie współcześni ludzie
dawniej sprzed tych dziesiątków tysięcy lat różnili się tak jak różnią się dzisiaj populacje zamieszkujące różne kontynenty ale są też różnice większe na przykład i pan i ja jesteśmy inaczej zbudowani niż nasi przodkowie sprzed 40 tysięcy lat czyli przed tak zwanego górnego paleolitu a nawet sprzed 10 000 lat czyli sprzed tak zwanej rewolucji rolniczej na przykład oni mieli większe mózgi od naszych i to sporo większe możemy powiedzieć jeżeli ktoś uważa że ewolucja mózgu jest taką koronną cechą która dążyła Do coraz większych doskonałości No to Nasze mózgi się raczej kurczą a nie a nie wzrastają Zresztą z bardzo ważnych i zrozumiałych powodów ci ludzie po prostu musieli znacznie więcej umieć żeby radzić sobie w życiu niż my my sobie siedzimy przy komputerach i nie musimy się zastanawiać Jak uniknąć zagrożenia ze strony drapieżników jak wyciosać narzędzia kamienne czyli jakiekolwiek inne narzędzia które są potrzebne w życiu i tak dalej mamy wszystko gotowe w tym sensie I dlatego między innymi a może głównie dlatego Nasze mózgi się zmniejszyły zresztą podobnie jak zwierząt hodowlanych dzikie odmiany zwierząt hodowlanych mają większe mózgi i bardziej dziecięce kształty i zachowania niż ich dzieci przodkowie dokładnie tak samo jest w naszym przypadku my jesteśmy udomowioną formą homo sapiens udomowiono formą naszych przodków sprzed No właśnie więcej niż 10 tysięcy lat mniej więcej kiedy to jeszcze byliśmy w stanie mógł który można określić jako dziki a od tego czasu się samo udomowiliśmy no i to ze wszystkimi tego konsekwencjami między innymi takimi jak zmniejszenie mózgu i zmniejszenie do takiej ogólnej sprawności i fizycznej i prawdopodobnie tu pana zaskoczę i innych intelektualnej ale tak może to trochę przekształcając jeżeli wzięlibyśmy taką takiego osobnika z tym większym mózgiem z tą lepszą sprawnością Wzięli go do naszych czasów to byłby jakimś omnibusem wśród nas Trzeba by sprawdzić to nawet to nawet teoretycznie jest do zrobienia nawet są ludzie którzy myślą o tym poważnie żeby przywrócić do życia na przykład neandertalczyka który jest innym gatunkiem Ja już nawet bardziej oddaloną od naszego ale też o większym mózgu niż nasz w jaki sposób chcą to zrobić w taki prosty dość sposób nie tyle chcąc hipotetyzują że można by my znamy dokładnie Genom człowieka współczesnego i znamy dokładnie Genom neandertalczyka i znamy dokładnie Genom denisowy a na których już wspominałem to jeszcze inny gatunek czy populacja poznaliśmy ich Genom dokładnie no wystarczyło i wiemy W których miejscach naszego genomu czyli kodu genetycznego mamy 3 miliardy liter kodu genetycznego w naszym genomie i tak samo nendę tarczycy tak samo denisowianie mieli mniej więcej tyle samo liter tego genomu wiemy gdzie są różnice wystarczyłoby podmienić te nasze odcinki genomu w których są różnice i wkleić A to nie jest trudne z genetycznego punktu widzenia wkleić neandertalskie czy demisowiańskie odcinki No i otrzymujemy genom Czy to neandertalczyka czy denisowy Janina i metodą klonowania można by przywrócić do życia i wtedy pan by zaspokoił swoją ciekawość Ja też zresztą bo to byłoby bardzo ciekawe chociaż z moralnego etycznego punktu widzenia Są tak duże zastrzeżenia że pewnie nikt się nie podejmie takiego eksperymentu który technicznie byłby do zrobienia jeszcze pytanie w kwestii tego mniejszego mózgu niż mieli Nasi przodkowie Czy da się to zakwalifikować do konkretnego miejsca w czasie kiedy to mózgi zaczęły maleć i czy może jest to właśnie rewolucja jagrarna kiedy dosłownie się udomowiliśmy No tak te 10 tysięcy lat o których mówiłem to jest właśnie początek rewolucji rolniczej neolitu
a neolit to jest właśnie
definiowany jako początek życia osiadłego oraz
hodowli zwierząt i uprawiania roślin zamiast koczowniczego czy zbieracko
zbierać koło łowieckiego trybu życia na tym polegała różnica I rzeczywiście to radykalne zmniejszenie wielkości mózgu zaszło w ciągu ostatnich 10 tysięcy lat lub trochę cofając się w czasie 40 000 lat bo również i w tym czasie ten proces postępował Proces samoudomowienia Człowieka krótki przerywnik jeżeli Dotarłeś do tego miejsca to zostaw w komentarzu taką oto emotkę małpki pokazuje mi ona że nie jesteś botem A prawdziwym homo sapiens A w dodatku wspierasz cały projekt darmowych rozmów najwyższej jakości oraz moje morale Zostaw jeszcze łapkę w górę oraz subskrypcję a będzie to dla mnie znak aby tworzyć więcej rozmów o właśnie tej tematyce jeśli interesujesz się holistycznym rozwojem to sprawdź jeszcze darmowe fragmenty mojej książki w której streściłem lata rozwoju do 85 praktycznych rozdziałów link do darmowych fragmentów znajduje się w opisie oraz na stronie przemekwojcicki.pl a teraz wracamy do rozmowy I spodziewam się że mniejszy mózg to tylko jeden z wielu rezultatów całej ewolucji rewolucji Czy są jakieś jeszcze rezultaty Wspominał pan tutaj o zmniejszaniu się sprawności również czy coś jeszcze zauważono
różnic genetycznych jest sporo najbardziej znana to jest różnica polegająca na tym że jesteśmy w stanie trawić laktozy czyli ten podstawowy składnik mleka w u ssaków w ogóle a człowieka również i naszych przodków też zdolność do trawienia laktozy ustępowała ustawała po zakończeniu karmienia piersią dzieci
No bo potem przechodzimy na przechodziliśmy my i wszystkie ssaki przechodzimy na pożywienie coraz bardziej dorosłe a Mleko jest tylko potrzebnym zdolność do trawienia mleka jest potrzebna tylko w okresie życia niemowlęcego natomiast ewolucja Rolna spowodowała że zaczęliśmy być uzależnieni od hodowanych przez nas zwierząt w tym w szczególności No właśnie krów Czy w mniejszym stopniu czy kurs owiec czy koni których mleko również wykorzystywaliśmy No i ono się bardzo przydawało w okresach kiedy na przykład na przednówku to zawsze był taki okres No wielkie traumy spowodowanej brakiem żywności że możliwość
trawienia mleka również przez osoby dorosłe było bardzo pożądana i ewolucja ta ostatnia bardzo szybka ewolucja spowodowała że ludzie nabyli zdolność do
trawienia laktazy zawartej w mleku ale tylko niektórzy ludzie na świecie do dzisiaj bardzo wiele wiele Ludów na świecie nie jest zdolnych do
tolerancji laktazy bo ich przodkowie nie hodowali zwierząt na produkty mleczne powiedzmy i wiele bardzo Ludów laktazynie trawi takie ciekawe bo nie tak dawno była taka wielka akcja Pij mleko będziesz wielki na całym świecie i bardzo często Aktorzy którzy grali w tych klipach takich reklamowych sami laktazy nie trawili jej do nich ten przekaz reklamowy na pewno by nie trafił A jakby trafił to mieliby bardzo poważne problemy żołądkowe
wspomniał pan że była to bardzo szybka rewolucja ewolucja i teraz Pytanie ode mnie jak szybka ponieważ w ewolucji wszystko Jednak się dzieje wolno czyli w jakim tempie Ile czasu zajęło to ta adaptacja do tego innego środowiska do tego pokarmu no żeśmy to już w przypadku mleka to jest ostatnie cztery góra pięć tysięcy lat a w niektórych przypadkach mniej w Afryce w Afryce bywa tak że są plemiona żyjące tuż obok siebie wyglądające tak samo ale jedna z tych plemion trawi laktozy a drugie nie dlatego że przodkowie jednego z tych plemion hodowali bydło a drudzy byli jeszcze do niedawna łowcami zbieraczami No więc to jest kwestia ostatnich kilku tysięcy lat zaledwie z tym że to jest tak zwana mikroewolucja nie taka o której często myślimy że ewolucja wtedy kiedy zmieniamy wygląd całkowicie tutaj ani nie zmieniamy wyglądu Ani nie zmieniamy gatunku to jest wciąż ten sam gatunek tylko on w obrębie gatunku rasy w obrębie poszczególnych populacji tego gatunku przechodzi zupełnie inną ewolucję zresztą
do dzisiaj żyją na świecie populacje ludzkie które nie przeszły tej rewolucji rolniczej i które w dalszym ciągu żyją na etapie przed rolnym są nawet jest sporo nawet plemion o których istnieniu wiemy bardzo niewielu w ogóle nie wiemy że one jeszcze istnieją co prawda dziś to już bardzo jest takich plemion niewiele i raczej trzeba chronić te obszary na których spodziewamy się że one żyją lub wiemy że one żyją niż ale jeszcze 100 lat temu odkrywaliśmy nieomal wszędzie w 30 latach samoloty przeleciały na Nową Gwineą i z góry zobaczyły na takich płaskowyżach bardzo wysoko w górach Nowej Gwinei niedostępnych zupełnie z nizin bo zarośniętych gęsto lasami że na tych szczytach żyją
bardzo liczne
plemiona rolne tym razem o których istnieniu w ogóle nic nie wiedzieliśmy a które były na etapie No na przykład nie znały wytopu żelaza posługiwał żelaza ani innych metali posługiwali się narzędziami krzemiennymi kamiennymi właściwie No to było w 30 latach i samoloty to służyły do tego żeby się przekonać że takie plemiona jeszcze żyją także nasz gatunek jest niezwykle zróżnicowany i właśnie każde plemię ma swoją własną historię która odcisnęła bardzo silne piętno na tym jak wyglądają jak żyją i jak się zachowują I co myślą Czy ja dobrze Myślę że w przypadku tych plemion które jednak zdecydowały się na produkty mleczarskie to generacje Piły to mleko i nie trawiły tej laktozy i dopiero po tych generacjach które topiły w końcu jakaś tam generacja się zaadoptowała czy tak to wyglądało jeżeli była to kwestia tysięcy lat oczywiście tak początkowo
po odstawieniu od piersi wszyscy ludzie przestawali po prostu z taki wyłącznik w naszym genomie wyłącznik który wyłącza aktywność genów które trawią laktazę No wystarczy przełączyć ten wyłącznik w drugą stronę żeby to było możliwe bo to jest naprawdę kwestia jednego genu który działa jak taki
no więc
normalnych ssaków nigdy do tego nie dochodzi do tego przełączenia w drugą stronę ale samo przełączenie jest o tyle proste że wynika z mutacji jednego genu No i oczywiście u ssaków też Zdarzają się takie mutacje tylko one nie prowadzą do większej
sprawności reprodukcyjnej tego osobnika który taką mutację przeszedł a u naszego gatunku jeżeli zdarzyła się jedna mutacja to ten człowiek mógł liczyć I słusznie na większy sukces reprodukcyjny bo mógł dostarczyć swojej rodzinie więcej pokarmu w tym pokarmów mlecznych No więc oczywiście to Zdarzały się te mutacje Tyle tylko że właśnie w przypadku ludzi te mutacje okazywały się bardzo korzystne No i ta cecha się błyskawicznie rozprzestrzeniała W populacji aż w końcu cała populacja zaczynała
tę cechę wykazywać czy było tak jeszcze w przypadku innych rzeczy co jeszcze niosła za sobą rewolucja grarna No tak jest bardzo mnóstwo rzeczy mnóstwo na przykład rewolucja Agrarna spowodowała rozprzestrzenianie się chorób odzwierzęcych przeszliśmy całą serię pandemii my to znaczy ludzie którzy są potomkami tych plemion które weszły na drogę hodowli zwierząt bo nie wszystkie ludy na ziemi taką ewolucję przeszły na przykład Aborygeni australijscy żyjący przecież do dzisiaj nigdy nie weszli ani na drogę uprawy roślin a nie na drogę hodowli zwierząt w związku z tym ich te pandemie nie dotyczyły my żeśmy przeszli przez całą serię pandemii które spowodowały dziesiątkowanie naszych populacji także przeżywali Tylko ci którzy znowuż za sprawą mutacji stawali się uodpornieni na te zarazki które te pandemie wywoływały i dlatego kiedy biali koloniści odkryli Australię czy obie Ameryki
przywieźli ze sobą Po pierwsze te zarazki na które byli uodpornieni oraz przywieźli tę odporność także Oni nie chorowali natomiast lody tubylce dopiero od czasu kontaktu z Europejczykami przeszli to te nieszczęście które my mamy od tysięcy lat za sobą to znaczy my wiemy na przykład dzisiaj że Indianie południowoamerykańscy
zostali zdziesiątkowani prawdopodobnie Ameryka Południowa utraciła 90% swojej populacji autochtonicznej w wyniku tych właśnie pandemii Czy Indianie nawet nie wiedzieli że zostali już odkryci bo fala tych pandemii szła szybciej niż fala Kolonistów także ich dotykały nieszczęścia o których oni nawet Nie zdawali sobie sprawy Skąd się to wszystko wzięło to naprawdę potężna broń No tak inny taki klasyczny przykład tej ewolucji związanej z rolnictwem to są to jest malaria malaria która wynika
z technik rolniczych i Która spowodowała że u tych ludzi którzy byli na narażeni na malarię pojawiła się pojawiły się różne genetyczne zabezpieczenia przed malarią z tym że te zabezpieczenia to są inne choroby których przejście powoduje odporność na malarię także to jest takie leczenie dżumy cholerą ale to się stało I na przykład
ludy SUP saharyjskie w Afryce mają często przypadłość zwaną anemią się powatą która jest straszną chorobą śmiertelną [Muzyka]
ale tylko wtedy kiedy odziedziczymy tę mutacje która chroni przed malarią zarówno od matki jakiegoś ojca to znaczy Jesteśmy homozygotami z obu stron Mamy tę samą mutację wtedy chorujemy na anemię się powatą no i to jest straszna choroba Natomiast jeżeli odziedziczymy tylko jeden od strony jednego z rodziców to jesteśmy uodpornieni na malarię ale nie chorujemy na anemię sierpowatą No więc to jest też przykład ludy które nie zostały zetknięte zagrożeniem ze strony malarii nie chorują na anemię sierpowatą dlatego że
ewolucja nie wyposażyła i w tę pojedynczą mutację która kiedy jest pojedyncza to nie jest groźna ale kiedy otrzymujemy nie jest Grażyna a zapobiega malarii natomiast kiedy otrzymujemy od obojgu rodziców No to jest to rzecz straszna dlatego dziś kiedy już to wiemy to trzeba badać oboje rodziców i sprawdzać czy oni nie mają z każdej strony tego genu i czy nie będzie takiego zagrożenia ale takich chorób związanych z warunkami w których dana populacja się rozwijała jest mnóstwo Zwłaszcza jeżeli dotyczy to izolowanych populacji które w dużej mierze były genetycznie izolowane od otaczających Ludów na przykład Żydzi którzy przez setki lat byli w dużej mierze taką grupą samoizolującą się lub często izolowaną od otoczenia wykazują wiele chorób związanych z
takim wsobnym sposobem reprodukcji w obrębie niewielkiej grupy jest cała masa chorób które znowuż często jeżeli pochodzą od Boga rodziców a jest duże prawdopodobień czy spore prawdopodobieństwo w przypadku tych zamkniętych kiedyś dziś już nie no ale odziedziczyliśmy ten bagaż genetyczny po przodkach No więc znowuż teraz to można tak przesiewowo badać Czy rodzice stanowią zagrożenie dla dzieci czy nie i na przykład u żydów aszkenazyjskich na całym świecie to są obowiązkowe badania na bardzo wiele chorób związanych z tą populacją która przez wieki była w dużej mierze izolowana także ewolucja ostatnich 10 tys lat Była bardzo szybka i dotyczyła mnóstwa genów ale to są takie taka takie mikro ewolucje no pojedynczych genów czy pojedynczych cech nie wpływa to na powiedzmy taki ogólny wygląd tych ludzi bo oni często wyglądają tak samo jak ludy otaczające ale mają specyficzne geny których inne ludy nie posiadają No właśnie za sprawą swojej historii rodowej to jest naprawdę ciekawe i słyszałem też niedawno że przed Rewolucją agrarną na jakimś terenie x załóżmy mogło przeżyć i wyżywić się 100 osobników a po rewolucji mogło się wyżywić na tym samym terenie już tysiąc osobników tylko żeby były niedożywione Czy to jest prawda Jeśli tak to jak to wpłynęło na rozwój naszego gatunku
nie od dzisiaj wiemy że warunki życia łowców i Zbieraczy czy takich koczowniczych Ludów
były ze zdrowotnego punktu widzenia znacznie korzystniejsze to widać dobrze na przykładzie szkieletów
pierwszych Ludów już rolniczych które są mniejsze
naznaczone znaczną liczbą chorób które widać nawet szkieletach które mają
na przykład znacznie więcej ubytków uzębienia i tak dalej również na przykład wzrok ale to już jest późniejsza sprawa nie związana z rolnictwem tylko związana
ze znacznym obciążeniem oczu powoduje że nasz wzrok jest znacznie gorszy niż ludów które nie przeszedł przez ten etap no powiedzmy po wynalazku pisma i po takim intensywnym czytaniu Darwin kiedy wyruszył dookoła świata na pokładzie beagle był zdumiony że on musi używać okularów aby bardzo młodym człowiekiem a
tubylcy których spotykał On ich często zatrudniał jako takich
no takich ludzi wczesnego ostrzegania przed zagrożeniem bo oni i dostrzegali znacznie więcej znacznie bystrzej niż on a także potrafili znacznie więcej wyczytać z otoczenia o czyhającym zagrożeniu o którym my nie mamy pojęcia ma na przykład
odczytywanie śladu zwierząt my nie jesteśmy w stanie na podstawie samych odcisków stóp zwierzęcych określić Jak daleko w jakiej liczbie kiedy przechodziły drapieżniki Natomiast oni są w stanie odczytać całą historię bardzo często
oni w ogóle dużo więcej wiedzą to co panują na początku o co znacznie ci którzy nie przeszli przez tą wspaniałą rewolucję agrarną o której pan mówi byli pod każdym względem i zdrowia ale też i takich intelektualnych zdolności lepiej wyposażenie od nas tyle tylko że no właśnie rewolucja Rolnicza spowodowała że zasoby pożywienia stały się nieporównanie większe ale też i uboższe większe i uboższe w związku znaczy uboższe pod względem pokarmowym ale większa pod względem ilościowym No i dlatego te różne plagi które nas padły po tej rewolucji są efektem
jednym z efektów rewolucji rolnej podobnie zresztą jak rewolucja przemysłowa która też spowodowała w XVIII wieku bardzo niedawno Która spowodowała kolejny
wysyp różnych niekorzystnych dla nas zagrożeń na przykład krzywica choroba która nie dotyczyła nigdy lodów tubylczych ani nawet często Ludów rolniczych stała się zmorą 19 czy nawet XX wiecznych ludzi żyjących w miastach w szczególności miasta bo krzywica jest związana z brakiem witaminy D A ta jest związana z brakiem nasłonecznienia kiedy zamknęliśmy ludzi w halach fabrycznych i kazaliśmy pracować po 12 godzin a tak było w XIX wieku to
nie zdając sobie z tego sprawy naraziliśmy ich na bardzo duże niebezpieczeństwo związane z niedoborem witaminy D o czym nie mieliśmy pojęcia bardzo bardzo wiele znowu z chorób było takich które były związane z niedoborem różnych substancji i dopiero kiedy nauka dwudziestowieczna a właściwie to z drugiej powód XX wieku pokazała że można No wystarczy połykać pastylki z witaminą D albo wychodzić na słońce albo ograniczyć smog w miastach w których powodował że słońca mniej otrzymywaliśmy żeby znikła krzywica dzisiaj już nie jest problemem w krajach uprzemysłowionych a ja jeszcze za młody pamiętam że to bardzo groźny groźna choroba No i pamiętam to najgorszej strony bo mamusia kazała mi pić tran a tran to jest obrzydlistwo ale wtedy już wiedzieliśmy że tran zawiera dużo ilość witaminy D a ona zapobiega krzywicy No więc takich chorób związanych z tymi wspaniałymi z pewnego punktu widzenia etapami naszej ewolucji jest mnóstwo myśl przez nie przechodzili często po trupach dosłownie i to liczonych miliony
jeszcze chciałem o jednych robi powiedzieć ale Ale zostawmy bo Tak możemy sobie to darować ponieważ bardzo pesymistycznie się robi jednak o samych minusach słyszę tutaj dochodzi jeszcze kwestia przepracowania kiedy się Łowcy zbieracze nie pracowali aż tyle co pracujemy my obecnie I co pracowali Nasi przodkowie już po rewolucji więc teraz narasta pytanie czy w takim razie to był największy błąd naszego gatunku
ten pesymizm jak panu powiedziałem On właściwie zaczyna zanikać około No tak w połowie XX wieku bo my coraz więcej wiemy skąd się brały te wszystkie nieszczęścia najpierw żeśmy się na Nie uodpornili my już nie chorujemy na te takie pandemie które Jeszcze niedawno dotykały jak Dżuma cholera czarna ospa
My już na nie nie chorujemy dlatego że albo są lekarstwa albo są szczepionki albo wiemy czego brakuje w pożywieniu i tak dalej także to A wiemy to dlatego że nauka pozwoliła nam rozświetlić te problemy A stało się to możliwe za sprawą zwiększenia populacji No a z kolei to zwiększenie populacji i powstanie no takich cywilizacji złożonych z ogromnej liczby ludzi jest następstwem tych wszystkich rewolucji które mamy za sobą więc one na początku powodowały wielkie nieszczęścia ale efektem jest nasz świat której już nie trapią takie nieszczęścia jakie mamy za sobą No nawet ta ostatnia pandemia covid-19 No to dzięki szczepionkom jak ktoś wierzył w naukę No to mógł bezboleśnie zabezpieczyć się przed tym gdybyśmy nie mieli szczepionek nie wiedzieliśmy Skąd się biorą A to jeszcze 150 lat temu żeśmy tego nie wiedzieli dopiero Pasteur pokazał że tak zwany zarazki powodują choroby przedtem to można było to biedną anielkę pamiętam jeszcze z lektury szkolnej do pieca wsadzić żeby ona tam
przeciw jakimś tam miazmatą się wyleczyła Co najczęściej kończyło się bardzo źle dla takich anielek No więc my teraz Wiemy naprawdę żyjemy w świecie który jest nieporównanie po prostu łatwiejszy niż jeszcze 150 lat temu i tak dalej natomiast faktem jest że przed rewolucja granu żyliśmy zdrowiej no ale to ceny w racji jak jak mówią Czesi niestety albo stety
są takie mody na przykład żeby wrócić do Paleo diety bo rzeczywiście dieta paleolityczna czyli ta sprzed neolitów sprzed tej rewolucji rolniczej była znacznie zdrowsza No ale to ona była zdrowa dla ludzi paleolitycznych musielibyśmy wrócić do paleolitu nie tylko do diety paleolitycznej ale do paleolitu żyć jak Łowcy zbieracze A to jest niemożliwe w świecie w którym jest 8 miliardów ludzi którzy
No już nie będę mówił jakim zagrożeniem są dla całej planety ale nie ma odwrotu możemy tylko starać się ograniczyć ten nieszczęścia które przez eksplozję populacyjną spowodowaliśmy
wie pan my wiemy dużo więcej o chorobach ale tylko dzięki temu że
naukowcy A to jest była zawsze Elita drobny Promil populacji powodował ten postęp także choroby zwalczyliśmy Czy w dużej mierze zwalczyliśmy nie wszystkie oczywiście ale większość tych takich bardzo groźnych za sprawą garstki ludzi nie naszego Wielkiego intelektu tylko garstki ludzi stanowiących zawsze Elitę różnych społeczeństw i tutaj już przejdę na zupełnie nienaukowy poziom ale nasza inteligencja globalna nie jest jakoś specjalnie spektakularna ludzie Możemy o tym porozmawiać ludzie tak specjalnie właśnie jednostkową inteligencją nie cechują się ludzie są [Muzyka] odtwórczy naśladują To jest nasza cecha gatunkowa szczególnie istotna i ona miała oczywiście bardzo ważne konsekwencje i pozytywne naśladowaliśmy od tych nielicznych którzy odnosili największe sukcesy No cechy które cechy psychiczne Które oni wykazywali i dzięki temu społeczeństwa mogły się rozwijać ale niestety przyszła tak zwana demokracja która powoduje że wszyscy mogą wybierać swoich przywódców ponieważ ludzie nie są specjalnie inteligentni a tylko naprawdę nieliczne jednostki są w stanie dostrzec wszelkie złożone społeczeństw to zaczynamy wybierać jako swoich przywódców nie tych najlepszych tylko tych najgorszych nie chcę wymieniać tutaj krajów ale mógłbym zmienić kraj który wszystkim nam jest bardzo bliski i który wybiera sobie No na pewno nie największych z najlepszych tylko no mówiąc bardzo delikatnie przeciętnych a to powoduje że te społeczeństwa zaczynają odwracać się od postępu który zawsze był napędzany przez intelektualne elity które są bardzo nieliczne w każdym społeczeństwie nie jest to diatryba przeciw demokracji ale to jest diatryna przeciw nieumiejętnie stosowanej demokracji ale na tym skończę ten krótki przydługi wtręt Ale na czasie jak pan o tym wszystkim opowiadał to naszło mnie myśl że ta nasza historia gatunku to jeden jedna wielka komedia coś się dzieje Coś się rozwija ale nie się to ze sobą jakieś negatywne konsekwencje i tak miesza się te pozytywy mieszają się ciągle z negatywami ale właśnie jak jesteśmy a propos tej inteligencji to chciałbym pana zapytać o źródło naszej inteligencji ponieważ Słyszałem już wiele teorii na ten temat Słyszałem że zaczęliśmy nasz mózg zaczął ewoluować wtedy kiedy znaleźliśmy grzyby to na przykład słyszałem w filmie dokumentalnym o grzybach witalnych grzybach terapeutycznych że tamto grzyby sprawiły że nasz mózg zaczął rosnąć z kolei jest innej strony Słyszałem kiedyś że to rozłupywanie kości i wyjadanie w środku środka tych kości Czyli dokładnie szpik kostnego który jest gęsty odżywczo sprawiło że tak mózgi zaczęły nam rosnąć słyszałem o różnych teoriach dlaczego mózgi zaczęły nam rosnąć Więc jak to jest według pana jaka jest jakie jest to źródło naszej inteligencji
ale wie Pan Ja przed chwilą powiedziałem że ja co do tej inteligencji to ma sporo zastrzeżeń Otóż źródłem wielkości mózgu jest rzeczywiście prawdopodobnie ale to prawie na pewno
radykalna zmiana diety którą Nasi przodkowie No tak już około dwóch milionów lat temu przeszli to znaczy z typowej dla
naczelnych diety roślinożernej na dietę mięsną ona mięsna w tym szpik kostny który jest bardzo bogaty ale drugie źródło bardzo bogate to są
zwierzęta morskie frutti di mare mięczaki ryby i tak dalej morskie które są jeszcze bogatszym źródłem
szczególności nasyconych kwasów tłuszczowych ale właściwie całej tablicy Mendelejewa No bo może jest szczególnie bogate we wszelkiego rodzaju substancje także zjadając morskie stworzenia no
Ładujemy nasze baterie w ogromną liczbę potrzebnych nam substancji które znacznie przyspieszają rozwój osobniczy i no i rozwój ciała to z kolei powoduje że mamy coraz więcej czasu wolnego Zwróćmy uwagę że ci ludzie mieli nasi przodkowie Kiedy spotkamy zwierzęta roślinożerne to one właśnie cały czas [Muzyka] pobierają ten swój pokarm pasą się krowa właściwie nieustannie się w pasie konie też my mamy ogromną większość wolnego liczbę godzin wolnych za sprawą właśnie tego pokarmu mięsnego ale nie tylko po prostu mięso ale właśnie w szczególności szpiku
tych owoców morza a także
sposobów sposobów
przygotowania tak przygotowania a więc [Muzyka] najróżniejsze sposoby które powodują że to mięso jest łatwiej przyswajalne wystarczy bić mięso Żeby ono stawało się miększe i łatwiej przyswajalne ale oczywiście największym tutaj Przełomem był wynalazł wynalazek ognia który sprawił że właściwie ogromna większość
pokarmów czy to roślinnych czy zwierzęcych stała się dostępna dla nas dlatego że ogień niszczył bardzo wiele trucizn Czy trudno przyswajalnych substancji rozbijając je na składowe czynniki to wszystko powodowało że mogliśmy w znacznie krótszym czasie zdobyć znacznie więcej i to znacznie bardziej kalorycznego pożywienia przez to mogliśmy szybciej się rozwijać odkładać tkankę tłuszczową czy tkankę nerwową w mózgu a także tkankę tłuszczową na całym ciele i w tym sensie Nasze mózgi mogły urosnąć do rozmiarów wśród naczelnych nie spotykanych ale potem zaczęła się ewolucja kulturowa Tak ona zaczęła się już dość dawno ale ona przyspieszyła No właśnie te 50 000 lat temu
wcześniej też w różnych populacjach różnie to wyglądało W każdym razie ewolucja kulturowa wpłynęła na nie na wielkość naszego mózgu bo on nawet się skurczył jak żeśmy już powiedzieli ale wpłynęła na to jak funkcjonują Nasze mózgi Nasze mózgi funkcjonują nie tak jak funkcjonują bo są takie duże tylko dlatego że w nie zostało stłoczone pewne powiedzmy językiem [Muzyka] naszej epoki oprogramowanie duży mózg to jest hardware natomiast to jaką działa to jest ten software i ten software w naszym mózgu został wtłoczony w różnych populacjach różne Software ludzie różne zachowują Różnie myślą dzisiaj da się bardzo ujednolica A poza tym globalizuje
dlatego to co mówię dotyczy raczej takich tradycyjnych społeczności ale one miały zupełnie różne sposoby funkcjonowania
myślenia również myślenie jest taka książka nazywa się geografia myśli która pokazuje jak na różnych kontynentach i w różnych populacjach zupełnie różnie ludzie funkcjonują mentalnie mentalnie tam jest szczególnie mowa o wschodnim i zachodnim sposobem myślenia przyszedł ten wschodni jest taki kolektywistyczny
a tym Zachodni jest indywidualistyczny one są naprawdę zupełnie różne Nauka jest dziełem tej indywidualistycznej
tego indywidualistycznego stosował myślenia dlatego że nauka jest dziełem jednostek Jak już powiedziałem szczególnie utalentowanych i szczególnie kreatywnych jednostek które pchały całą resztę na drogę Postępu czasami ten postęp się tragicznie kończył ale technologiczny postęp był dziełem tych właśnie jednostek i takich społeczeństw indywidualistycznych to one wymyśliły nauki nowożytne nowoczesne
natomiast ten software powoduje że jako społeczeństwa jesteśmy złożenie głównie zbiorowiskiem jednostek odtwórczych a nie twórców także to nie wielkość naszego mózgu tylko oprogramowanie naszego mózgu sprawia że ludzie są bardzo różni pod względem intelektualnym i że jeżeli chcemy ten postęp zachować to musimy dać pełną swobodę tym właśnie szczególnie kreatywnym jednostkom co niestety jest tłumione w wielu krajach świata rządzonych przed dyktatorów którzy szczególnie są niechętnie nastawieni do jednostek kreatywnych i twórczych więc 100 inteligencją to trzeba bardzo ostrożnie uważać ta inteligencja jest niewątpliwie cechą naszego gatunku ale ją trzeba hołubić jak takie bardzo delikatne roślinki bo ona nie jest czymś co się w życiu społeczeństw bardzo przydawało najczęściej się przydawało naśladowanie a nie kreatywność dam panu tylko taki przykład właściwie wszystkie rośliny jadalne w stanie dzikim są trujące
kukurydza czy ziemniaki czy maniok to są silne silnie trujące rośliny w stanie dzikim żeby je przyrządzić żeby były zdatne do [Muzyka] spożycia to trzeba przejść przez całą sekwencję kolejnych kroków różnych w przypadku różnych roślin które powodują że eliminujemy te toksyny i inne niepotrzebne czy przykre składniki żeby one się nadawały do spożycia ale żeby wpaść na to wszystko jest bardzo trudno w związku z tym potrzeba było tysięcy lat żeby dana społeczność nauczyła się jak przyprawiać jak oporządzać te pokarmy ale dlaczego jest taka sekwencja potrzebna tego nikt nie wie z tych społeczeństw i więcej nie powinien wiedzieć dlatego że jeszcze się dowie że wystarczy podgrzać na przykład maniok A wystarczy żeby on utracił swoje gorzki smak to będą jedli tylko Po przygotowaniu ale okazuje się że przygotowanie wprawdzie usuwa gorzki smak ale nie usuwa innych toksyn które też są zawarte w związku z tym
słuszne było nastawienie ludzi żeby z pokolenia na pokolenie uczyć się naśladować jak przyprawiać tę czy inną a nie kombinować nie wymyślać i to dotyczy ogromnej większości naszych zachowań lepiej zawsze było naśladować tych którzy już mają doświadczenie niż wymyślać na własną rękę dopiero Nasze Czasy właśnie nauka powoduje że Dobrze jest mieć jednostki które kombinują które się sprzeciwiają ale one powinny być no w takich bardziej zamkniętych rewirach gdzie te naukę się uprawia więc jesteśmy raczej gatunkiem odtwórczym niż twórczym
pytanie pytań W mojej głowie narasta co niemiara ale już jest Zbliżamy się do 19:00 więc myślę że możemy na tym skończyć Nie poruszyliśmy w ogóle tematu hobbitów o którym o których pierwotnie miał być cały odcinek tak samo dopytałbym chętnie o tą naszą nasz wzrost mózgu i zapewne te wszystkie kwestie odkrywania przyrządzania odkrywania mięsa i tak dalej to pewnie w większości był przypadek że ktoś tam spróbował i się coś okazało więc naprawdę mega interesujący No ale już nie mamy czasu więc bardzo panu Tak panie Przemku No nie ma nie ma żadnych przeciwwskazań żeby powtórzyć tę rozmowę w jakiejś tam przyszłości na przykład półtora miesiąca jak już będzie po wyborach i zobaczymy w którym kierunku nasze społeczeństwo zmierza jak najbardziej możemy powtórzyć rozmowę prędzej czy później mi się bardzo miło pana słuchała bo głównie dzisiaj przejąłem rolę słuchacza i po prostu słuchałem co pan mówił więc bardzo ciekawie Było bardzo panu dziękuję i zobaczymy też jak odzew ludzi Jeżeli ty słuchaczu chcesz obejrzeć kolejną rozmowę o hobbitach o ludziach z Florence którzy właśnie cechowali się wyglądem podobnym do hobbitów z powieści Tolkiena to po prostu napisz w komentarzu i będzie to dla nas wiadomość że to jest temat interesujący i na pewno poruszymy go prędzej czy później więc bardzo panu dziękuję i szybko udało nam się zgadać tutaj żeby się spotkać i ciekawą rozmowa też bardzo dziękuję bardzo i było miło a Mam nadzieję że pan mi Potem podeśle jak jak mogę zobaczyć w internecie tak jakiegoś linka tak tak oczywiście Ja tu zaraz Po nagraniu panu wytłumaczę wszystko co tam panu doślę i tak dalej także proszę się niczym nie martwić Jeszcze raz bardzo dziękuję i do zobaczenia Dziękuję bardzo do widzenia jeżeli Dotarłeś do końca to zostaw w komentarzu taką oto emotkę serca a na pewno przypnę ci serduszko Cieszę się że rozmowa okazała się dla ciebie wartościowa Nie zapomnij jeszcze o łapce w górę oraz o subskrypcji ponieważ rozmów takich jak ta będzie więcej a teraz czas na autopromocję część z was może nie wiedzieć Ale napisałem własną książkę jeżeli interesujesz się rozwojem osobistym lub jesteś na początku swojej drogi w tym temacie to ta pozycja jest dla ciebie z pomocą progresu z dux skrócisz sobie drogę o stokroć stre pewnie kilka lat swojego rozwoju w 85 praktycznych rozdziałów wypełnionych konkretami darmowe fragmenty już dostępne na stronie internetowej Przemek wojcicki.pl lub w linku w opisie i nie nie jest to żadne zbieranie danych do newslettera po prostu wchodzisz w linka i od razu Masz całą treść nie zbieram żadnych maili Nic z tych rzeczy książka została wydana w edycji limitowanej do 100 egzemplarzy Tak się składa że robiąc ostatnio porządki natknąłem się jeszcze na kilka z nich także na stronie Przemek wójcicki.pl znajdziesz darmowe fragmenty darmowe rozdziały znajdziesz również możliwość zakupienia tej książki właśnie w edycji limitowanej zostało kilka egzemplarzy oraz w e-booku na tejże stronie znajdziesz również transkrypcję podcastów więc jeżeli myślisz o zakupie tej książki to lepiej się Śpiesz ponieważ ilość egzemplarzy jest mocno ograniczona mi łej lektury i do następnego hej
