państwo nie ma swoich pieniędzy tylko bierze pieniądze z gospodarki więc jeśli państwo miałby ogromną nadwyżkę każdego roku to oznaczałoby że bierze tych pieniędzy z gospodarki za dużo powyżej pewnego poziomu dla państwa tańsze wygodniejsze bardziej opłacalne i po prostu lepsze jest sfinansowanie części swoich rzeczy długiem niż zabierania kolejnych złotówek swoim obywatelom cały najlepszy trik który pokazuje dlaczego państwo ma zupełnie inne finansowe prawa fizyki w zadłużaniu się w przeciwieństwie do jednostki jest taki że jak ja za te 3 lata będę musiał oddać ci tą stówę to ja nie muszę jej dawać za swoich Podsumowując można mieć 300% zadłużenia PKB i spokojnie sobie funkcjonować można mieć 14% i zbankrutować tak naprawdę kupowanie z powietrza obligacji nie jest tak zwane blokady [Muzyka] każdego dnia obywatele są atakowani przez media głównego nurtu różnego rodzaju nagłówkami typu największa dziura budżetowa w historii i innymi nagłówkami które są związane z finansami publicznymi jednocześnie obywatel nie wie do końca jak interpretować te nagłówki i w związku z tym moim dzisiejszym gościem jest Michał Ostrowski autor książki system finansów publicznych od kuchni i właśnie dzisiaj porozmawiamy o finansach publicznych Cześć Michał co ty chciałbyś dodać do mojego wstępu Cześć Przemku Myślę że wiele nie trzeba dodawać dobrze podsumowałeś Jak wygląda obecnie przestrzeń medialna w temacie finansów publicznych generalnie mamy polityków i ekonomistów którzy przerzucają się wielkimi kwotami i różnymi hasłami dlaczego tak jest wydaje mi się że tak naprawdę nikomu do końca nie leży w interesie żeby my obywatele zrozumieli Jak działają nasze finanse publiczne bo jak wszyscy dobrze wiemy państwo nie ma własnych pieniędzy państwo pobiera pieniądze z gospodarki i potem redystrybuję je poprzez realizację określonych zadań publicznych i Finanse publiczne To jest naprawdę duża kasa w samym tylko 22 roku państwo pobrało bilion złotych dwieście miliardów od tak naprawdę z naszej kieszeni i wpompowało ją gospodarkę to jest 40% wartości naszego rocznego PKB to jest więcej niż majątek gatesa i maska razem wziętych i z racji tego że ta kasa jest tak duża to do tych wszystkich kwot które w tym systemie finansów publicznych sobie krążą można dorobić narrację tak każda złotówka ma dwie strony i jeśli ktoś chce pokazać że jest dobrze albo że jest źle to do wszystkich tych transakcji może są dorobić swoją ideologię swoją narrację dlatego jesteśmy bombardowani różnego rodzaju krzykliwymi nagłówkami gdzie dochodzi do takiego paradoksu że im więcej tych nagłówków przeczytamy tym mniej tak naprawdę wiemy bo widzimy jakieś fragmenty tej całości jakieś takie głodne kawałki jakieś kwoty wyrwane z kontekstu i nie wiemy jak one się mają do całości Im więcej widzimy tym więcej głupiejemy Jakby kluczem do zrozumienia tego co się dzieje z naszymi pieniędzmi tak jak mówię podkreślam naszymi bo to nie są pieniądze państwa jest zrozumienie tych finansów publicznych jako jako system jako system naczyń połączonych które się wiąże z swoją wiąże się powiedzmy z określonymi zasadami takimi prawami fizyki dopiero jak zrozumiemy Jak działa system będziemy mogli łączyć sobie Te kwoty które wpadają nam z przestrzeni medialnej i widzieć cały obraz będziemy w stanie odsunąć narrację z tego z tego przekazu ale ale też sami będziemy w stanie tak naprawdę tworzyć swoją narrację sami będziemy w stanie móc operować tym przekazem Tak właśnie mówiłem o tym bilion 200 miliardów złotych to jest naprawdę duża kwota i właśnie tutaj że powiedziałem o tym jak ta kwota jest duża tak zanim przejdziemy do rzeczy trochę bardziej szczegółowych podstawowym problemem który już jest przyczynkiem do wielu clickbaitów jest prawo wielkich liczb bo zobacz Przemku każdego roku wytwarzamy więcej dobrej usług niż w roku poprzednim to co do zasady zdarzają się jakieś tam covidy albo sytuacji nadzwyczajne ale każdego roku wytwarzamy więcej roślin nam gospodarka rośnie nam PKB każdego roku to też oczywiście z wyjątkami ale każdego roku mamy inflację pieniądz dzisiaj będzie zawsze mniej wart niż pieniądz wczoraj i z tych dwóch prostych rzeczy że rośli nam gospodarka rośnie nam obiekt pieniądza i Maryję nam wartość tego pieniądza możemy wywnioskować że tak naprawdę każdego roku Będziemy w tych wartościach nominalnych wydawać więcej złotówek będziemy też wzrosną też dochody tak będziemy państwo będzie miało większe dochody większe wydatki i większy ruch publiczny z tego z tej podstawowej zasady prawa wielkich liczb i tak naprawdę większość nagłówków o tym jak wygląda sytuacja budżetowa można uniwersalnie zastosować do każdego roku czy Znajdujemy się w czasach wojny i covidu jak teraz czy w czasach prosperity budżetowego jak na przykład jeszcze w prosperity całej gospodarki które miał miejsce chociażby Nie wiem jeszcze z pięć lat temu jak do tego prawa wielkich liczb dorzucimy takie finansowe prawa fizyki które wynikają ze znajomości całego systemu finansów publicznych to naprawdę mamy przepis na uniwersalne clickbaity budżetowe do każdego roku serio czy jest świetnie czy jest beznadziejnie każdego roku będziemy mogli zrobić naprawdę podstawowe takie chwyty chwytliwe nagłówki podoba mi się to co powiedziałeś w trakcie twojego wywodu o tym że państwo nie ma swoich pieniędzy to jest bardzo trafne i wiele ludzi dalej tego nie rozumie jest to tylko jedna z rzeczy których nie rozumieją I chciałbym właśnie w dzisiejszej rozmowie wyjaśnić niektóre pojęcia i może doedukować obywateli właśnie w tematyce finansów publicznych i zacznijmy sobie od obywatela czego on nie wie a co powinien wiedzieć No już coś tam rozpocząłeś o tym mówić ale czy mógłbyś coś jeszcze dodać Tak No mówiłem o praniu wielkich liczb ale tak co do obywatela właśnie to myślę że to jest szczególna rzecz i dobrze że to poruszyłeś bo na wiele procesów zachodzących gospodarczych Czy w społeczeństwie Patrzymy z perspektywy naszej z perspektywy jednostki to myślę że kluczem do zrozumienia zasad które które na przykład funkcjonują w zarządzaniu naszymi pieniędzmi jest zrozumienie że budżet publiczny to nie jest budżet domowy to jest podstawowy problem przez który często jesteśmy ofiarami tego typu clickbaitów albo dajemy się wywieźć pole bo zarządzaniu budżetem domowym Mamy każdy ma mniejszy lub większe doświadczenie i mimo wszystko intuicyjnie jakoś myślimy sobie że budżet to budżet mamy taki sam człon tak ta semantyka też nas wprowadza w poleże te prawa które odnoszą się do zarządzania budżetem domowym też się odnoszą do zarządzania budżetem publicznym i to jest podstawowa rzecz to jest podstawowy mit który trzeba obalić i który trzeba zrozumieć zaakceptować żeby móc naprawdę zrozumieć w jaki sposób zarządzana jest nasza kasa Trzeba zrozumieć że finanse publiczne po prostu rządzą się innymi prawami niż finanse domowe finanse osobiste Dobrze to ja ci teraz zapytam jakie Są to różnice OK weźmy sobie pierwszą podstawową rzecz dobrze dla jednostki która zarządza swoim budżetem jest zarabiać więcej niż się wydaje znaczy lepiej każdego miesiąca jeśli zarabiamy na przykład 5000 zł no to ten 1500 zł sobie odłożyć na jakieś oszczędności tam na jakieś przyszłe wydatki czy nie wiem na jakieś na jakąś czarną godzinę warto mieć to poduszkę budżetową Mówiąc inaczej nadwyżka w finansach osobistych jest bardzo pożądana z kolei Zobaczcie jeśli państwo miałoby nadwyżkę budżetową co by to oznaczało taką bardzo dużą urzędu powiedzmy 10%. państwo nie ma swoich pieniędzy tylko bierze pieniądze z gospodarki więc jeśli państwo miałby ogromną nadwyżkę każdego roku to oznaczałoby że bierze tych pieniędzy z gospodarki za dużo że zabiera nam i trzyma sobie te pieniądze na jakiś przestrzeni na rachunkach NBP pamiętajmy że każda złotówka która idzie do państwa w formie podatków to jest złotówka wyjęta z trybów gospodarki jeśli ja muszę zapłacić 10 tysięcy złotych podatku to nie kupię sobie na przykład samochodu Mógłbym sobie kupić samochód ale muszę płacić podatek jeśli jakaś firma musi płacić cit to nie zainwestuje tych pieniędzy nie rozkręci gospodarki tylko musi płacić podatek więc to jest podstawowy problem że jeśli państwo będzie nakładać za duże obciążenia jeśli będzie Właśnie akumulować sobie te pieniądze jak taki Sknerus McKwacz z takim skarbcu to po pierwsze wydrenuję to gospodarkę za bardzo po drugie będzie to zwyczajny marnowanie środków publicznych Tak nie po to bierze te pieniądze żeby nic z nimi nie robić bo to nie są pieniądze państwa podkreślić podkreślam jeszcze raz no i oczywiście po pewnym czasie to jest ludzie którzy będą musieli płacić dużo podatków No to wiadomo że zawsze będą Albo unikać tego wszelkie możliwe sposoby uciekać czarną strefę zabijać swoje biznesy albo po prostu uciekać za granicę No bo nie będą widzieli sensu płacenia takich dużych dań publicznych Jeśli nie będą dostawali nic w zamian no i jeśli będzie to po prostu niechęcać ich do jakichkolwiek aktywności Jest to logiczne ale czy z drugiej strony w takim razie państwo powinno wydawać jak najwięcej to czy powinno wydawać jak najwięcej czy nie To jest kwestia na którą każdy może mieć swój pogląd powiedzmy tutaj zależności od doktryny ekonomicznego prezentuje co zwolennicy państwa tak zwanego minimum który mówi że państwo powinno zapewniać tylko te podstawowe rzeczy jak aparat bezpieczeństwa sprawiedliwość policja administracja są też tacy którzy uważają że państwo powinno zapewniać różnego rodzaju szeroki dostęp do usług publicznych i teraz co do Polski to jak zobaczymy sobie konstytucję to państwu polskie powinno właśnie zapewniać nie tylko to państwo minimum do czego się zobowiązało przed swoim narodem czyli właśnie sądownictwo administracja policja bezpieczeństwo tego typu podstawowe rzeczy ale też w Konstytucji Mamy zapewnione Prawo do ochrony zdrowotnej do zabezpieczenia społecznego do edukacji Szkolnictwa Wyższego mamy też prawo do tego że możemy sobie w naszym demokratycznym systemie możemy się zrzeszać mamy tam dużo wolności swobód osobistych zakres tego jak dużo państwo powinno finansować to już jest kwestia umowy społecznej w Polsce wygląda tak że ten zakres tych finansowania tych zadań jest duży i wiemy że państwo finansuje to zmniejszym albo lepszym gorszym albo gorszym skutkiem No na przykład opieka zdrowotna wiadomo mogłaby być lepsza przy emerytury też mogłyby być większe generalnie Wygląda to tak że państwo w naszej sytuacji ma naprawdę dużo rzeczy do zapewnienia do do sfinansowania do wielu rzeczy zobowiązały się w Konstytucji i najlepszym dowodem właśnie na to że co też pokazuje dużą różnicę między budżetem domowym a budżetem publicznym na to że państwo w celu finansowania tych zadań Niekoniecznie chcę przyciskać swoich obywateli i robić im możliwie największe obciążenie jest dług publiczny tak powyżej pewnego poziomu dla państwa tańsze wygodniejsze bardziej opłacalne i po prostu lepsze jest sfinansowanie części swoich rzeczy długiem niż zabierania kolejnych złotówek swoim obywatelom zabierania kolejnych słodówek gospodarki i żeby zrozumieć dlaczego tak jest znowu musimy uciec się do tego mitu że budżet domowy to budżet publiczny i pokazać tą różnicę że w budżecie domowym dług jest odbierany raczej jako zagrożenie tak że jeśli ktoś się zadłuża w racjonalnym gospodarz to będzie raczej to dług w celu kupienia mieszkania Czy samochodu takiego dobra co będzie z nim no dłużej też jeśli my jako jednostki zaciągamy kredyt to wiemy że będziemy musieli Go spłacić i to z dużymi odsetkami ten kredyt jest drogi i nieuchronny tak jak kupujemy sobie kawalerkę za pół miliona to za 20 lat spłacimy z odsetkami pewnie teraz przy tych stopach z 800 000 zł
z państwem jest zupełnie inaczej i żeby to zrozumieć musimy sobie pomyśleć o tym co państwo robi żeby pozyskiwać pieniądze emituje obligacje obligacje to są papiery wartościowe i dla państwa obligacje to są dług ale dla inwestora obligacje są świetną okazją na ulokowanie w środku Więc dług państwa czyli obligacje Jest bardzo atrakcyjnym instrumentem który Ludzie chcą kupić No bo obligacje są oprocentowane tak jeśli powiedzmy mamy teraz inflację 15% to ludzie szukają na wszystkie sposoby żeby uchronić swoje pieniądze zresztą nawet ta inflacja jak spadnie czy była wcześniej to zawsze jakaś jest zawsze każdego dnia pieniądz na rachunku bankowym traci w stosunku do wartości z wczoraj więc ludzie szukają jakichś opcji żeby coś z tym zrobić no wiadomo możemy się pobawić na rynku finansowym możemy spróbować pójść w akcję Ale to się wiąże z dużym ryzykiem możemy spróbować się rozkręcić własny biznes ale znowu możemy się to skończyć bankructwem w ramach takich bardziej bezpieczniejszych możemy poszukać lokaty bankowej ale No Problem jest taki że te lokaty to już w ogóle są oprocentowane naprawdę nisko i powiedzmy te takie fajniejsze procenty na tych lokatach to i tak są do powiedzmy 50 tysięcy 100 tysięcy złotych raczej nie więcej dla jednostki może być to OK ale dla wielkich funduszy emerytalnych które obracają milionami No to już te 100 000 zł im nie pomoże i tutaj właśnie przychodzą obligacje które dają pewny zysk No bo tak długo jak państwo nie zbankrutuje to dostaje się to oprocentowanie No i dostaje dają ten zysk większy niż powiedzmy inne takie instrumenty które można znaleźć na rynku w najprostszy możliwy przykładzie jeśli obligacja oprocentowana będzie ona 7% w skali roku Załóżmy że państwo że ja jestem państwem pożyczam ci pożyczam od ciebie stówę na trzy lata 7% w skali roku to biorę od ciebie 100 zł i każdego roku będę ci oddawać te 7%, 7 zł w ramach oponu i za 3 lata oddam ci stówę czyli ja biorę ja biorę od ciebie stówę pożyczam stówę oddaję 121 za 3 lata a ty inwestujesz stówę i Za trzy lata dostajesz 121 z powrotem i cały najlepszy trik który pokazuje dlaczego państwo ma zupełnie inne finansowe prawa fizyki w zadłużaniu się w przeciwieństwie do jednostki jest taki że jak ja za te 3 lata będę musiał oddać ci tą stówę to ja nie muszę jej dawać za swoich bo cały czas będzie pobyt ludzie będą chcieli kupić obligacje ode mnie bo oddam tobie to przyjdzie twój kolega który też będzie chciał w ten sposób bo patrzył Word dodałeś stówę i 121 zł dostałeś Ja też tak chcę więc ja za 3 lata oddaję ci tą stówę ale finansuje to z kolejnego kolegi który mi daje z kolei tą stówę tak w ten sposób mogę refinansować to za duże nie w nieskończoność mogę spłacać spłacać zadłużenie poprzez emisję kolejnego zadłużenia tak długo jak będą chętni na to zadłużenia i to się nazywa rolowanie dół tak że w międzyczasie płacisz Tak naprawdę te kupony nie no bo ja nadal oddaję więcej niż pożyczam więc w międzyczasie wpłacę te kupony ale te zadłużenie podstawowe mogę finansować właśnie kolejnymi kolejnymi misją długu też Zobaczmy Zobaczmy na to że cały czas inflacja jeśli załóżmy inflacja przez te 3 lata będzie wynosić 15%. to stówa której Od ciebie pożyczam za 3 lata będzie Warta 65 zł czyli ja już w ogóle nawet nie odsetkami to ja oddam ci netto mniej niż od ciebie Pożyczyłem No wiadomo to się właśnie też nazywa wielu kręgach jako podatek inflacyjny No bo faktycznie na tej inflacji w ten sposób zarabia państwo też wielu innych aspektach ale generalnie dlatego państwu opłaca się do pewnego momentu finansować swoje zakupy długie bo jest to atrakcyjny instrument i może naprawdę tanio często wręcz praktycznie ujemnie pozyskać ten kapitał cały problem polega na tym jeśli państwo weźmie sobie tych długów za dużo albo stanie się jakiś kataklizm gospodarczy że nie będzie mogło już tych odsetek nie będzie mogło terminowo spłacać tych swoich rzeczy No bo zobacz jeśli ja pożyczam od ciebie stówę i na przykład potem opóźniam się w spłacaniu ci tych odsetek to ty sobie myślisz że trochę słabo że następnej obligacji to już u mnie nie kupisz albo twój kolega patrzy że no nie no no to państwo już nie jest takim fajnym jakby jeśli nie mam gwarancji Jeśli one się spóźnia ze swoimi zobowiązaniami no to no im się to nie opłaca Tak że albo będę chciał w takim razie większe odsetki żeby zrekompensować sobie to ryzyko albo pójdę Nie wiem do innego państwa znajdę sobie inny instrument i to jest wtedy problem że jeśli rynek widzi że twoje obligacje już nie są takie atrakcyjne czyli spada popyt na tę obligacje państwa to on będzie sobie szukał innego innego instrumentu do lokowania oszczędności wtedy jest problem bo ja nie będę mógł sobie już drefinansować tego pożyczający z kogoś innego bo nie będzie chętnego będę musiał serio oddać tą stówę i to może doprowadzić do takiej spirali tak że coraz więcej będziemy musieli płacić na będziemy serię musieli spłacać ten punkt więc coraz mniej pieniędzy państwo będzie miało w budżecie na realizację jakąś tam nie wiem Opieki Zdrowotnej czy podstawowych rzeczy i jeśli państwo będzie coraz biedniejsze to coraz gorsza będzie sytuacja gospodarcza tego państwa i w ogóle coraz mniej osób będzie chciało kupować te państwowe obligacje Jest to na pewno atrakcyjny instrument ale jednocześnie obarczony dużym ryzykiem ze strony państwa i w związku z tym w Konstytucji mamy zapis że ogranicza się dług do jakiegoś tam procentu PKB tak tak to jest troszeczkę inna rzecz zaraz do tego przejdę właśnie tutaj tak jak mówię W pewnym momencie jeśli państwo nie będzie w stanie już spłacać tych swoich zobowiązań to może powiedzieć pas Sorry nie dam rady to się nazywa bankructwo bankructwo zdarzało się często na ostatnio mieliśmy przykład jakieś Grecji Argentyny Sri Lanki ale też państwa Europy Środkowej po I Wojnie Światowej bankrutowały masowo i często właśnie w takiej sytuacji tonących chwyta się brzytwy i można starać się te pieniądze tak zwane dodrukować do tego też mam nadzieję że będziemy mogli przejść trochę więcej ale w historii po prostu zdarzało się tak że mamy Bank Centralny który wiadomo że emituje pieniądz no i jeśli ja jestem państwem i nie ma już chętnych nikt nie chce kupować moich obligacji to po prostu to Banku Centralnego Ej kupcie te moje obligacje no i wtedy niby wszystko jest spoko no bo państwo ma pieniądze na finansowanie swoich zobowiązań No ale wiadomo że to pieniądze które pochodzą z próżni jak państwo zacznie finansować swoje rzeczy pieniędzmi z próżni to ilość pieniądza w ubiegów z kolei może prowadzić do hiperinflacji co też się chociażby wydarzyło czy w Niemczech po wojnie ale też też w Polsce to był naprawdę Powszechny problem I teraz mówiłeś o wysokości zadłużenia także jest limit w Konstytucji który zabrania zadłużania się powyżej jakiegoś poziomu Tak zgadza się generalnie tak jak mówię to faktycznie to jest to się to jest oczywiste że dług jest niebezpieczny że trochę tak jak ogień nie że może być świetny niezbędny do codziennego funkcjonowania No ale jak się rozprzestrzeni to jest niewesoło Tak więc ten dług faktycznie trzeba tym zarządzać w ten sposób żeby nie doprowadzić ani do problemu związanych z bankructwem czy z hiperinflacją tak tak jak w Konstytucji mamy takie zabezpieczenie tylko problem jest taki że to to nie nominalna bo to to zabezpieczenie mówi o tym że jeśli państwowy duch publiczny przekroczy 60% wartości PKB to nie możemy więcej się zapożyczać i Problem jest taki że to nie wartość nominalna tego zadłużenia decyduje o tym czy jest niebezpiecznie czy nie bo możemy wziąć zależy kluczowo przede wszystkim są rzeczy jakie instrumenty są związane z tym Bogiem jakie są koszty jego obsługi i powiedzmy jaka jest jego zapadalność właśnie więc kluczowe w dół nie jest jego nominalna większość tylko wielkość tylko to Ile odsetek od tego długu możemy płacić możemy mieć dług w obcej walucie możemy mieć dług w naszej walucie możemy mieć duch nisko oprocentowany możemy mieć dług wysoko oprocentowane Więc taki przykład mamy Japonię która za dużo ona jest w jakieś 300% PKB ale zadłużona jest głównie o własnych obywateli którzy te obligacje właśnie japońskie postrzegają jako świetną okazję do lokowania środków też wiadomo że w Japonii jest trochę Inna mentalność i uważają inwestowanie to obligacje za patriotyzm więc tutaj jest taki problem że popyt obligacji japońskie zawsze będzie obywatele nie powiedzą nagle sprawdzam nie przestaną refinansować tego więc oni w miarę mogą z tym długim sobie spokojnie żyć z drugiej strony mamy Rosję na przykład która ma zadłużenie na poziomie 14% PKB ale w czerwcu 22 roku nie wykupili nie spłacili swoich odsetek z zadłużenia w dolarach Czyli można powiedzieć Jeśli dany kraj przestaje płacić z różnych powodów swoje zadłużenie to jest to techniczne bankructwo Dlaczego No bo agresji na na Ukrainę wiadomo że kraje zamroziły zamroziły rosyjskie rosyjskie akty rosyjskie rezerwy No i zwyczajnie Rosja albo nie mogła albo nie chciała finansować tego swojego zadłużenia z dolarów więc tak Podsumowując można mieć 300% zadłużenia PKB i spokojnie sobie funkcjonować można mieć 14% jest bankrutować Więc to nie jest kluczowa ta wysokość długu tylko właśnie to w jaki sposób jest to uciążliwe dla gospodarki ile z tego trzeba płacić i czy jesteśmy w stanie płacić systematycznie Nie no tak jak masz Nie wiem kredyt na pół miliona No to w stosunku załóżmy jeśli zarabiasz 100 tysięcy rocznie no dosyć zadłużony powiedzmy na 500% PKB tak swojego no i nie jest to powiedziane No kredyt na pół miliona może być wzięty na przykład u wujka za darmo może być wzięty w parabanku tak może ktoś może mieć kredyt na 100 000 ale wzięty w jakimś parabanku gdzie będzie oprocentowany na Holender stawki No i ktoś taki co ma kredyt na pół miliona to może sobie każdego roku nie wiem spłacać to po 1000 zł miesięcznie i spokojnie sobie z tego żyć no z kolei z parawanką możesz dostać jakieś niesamowicie wielkie odsetki i to jest problem tak nie nominalna wysokość zadłużenia tylko to jak bardzo daje w kość przy normalnym finansowaniu tego przy obsłudze długu krótki przerywnik jeżeli Dotarłeś do tego miejsca to zostaw w komentarzu taką oto emotkę małpki pokazuje mi ona że nie jesteś botem A prawdziwym homofonem a w dodatku wspierasz cały projekt darmowych rozmów najwyższej jakości oraz moje morale Zostaw jeszcze łapkę w górę oraz subskrypcję a będzie to dla mnie znak aby tworzyć więcej rozmów o właśnie tej tematyce jeśli interesujesz się holistycznym rozwojem to sprawdź jeszcze darmowe fragmenty mojej książki w której streściłem lata rozwoju do 85 praktycznych rozdziałów link do darmowych fragmentów znajduje się w opisie oraz na stronie przemekwojcicki.pl a teraz wracamy do rozmowy mówisz Dużo o tym że dług jest atrakcyjny z perspektywy państwa jednak jak obywatel bierze dług to bierze go na jakieś podstawowe potrzeby czy może jakieś rozrywkę jakąś atrakcję jakiś nowy samochód czy coś A na co duch na co pieniądze zbiera państwo Po co Po co im ta dodatkowa gotówka Okej trudno rozgraniczyć co jest konieczne finansowane długiem A co Nie poza sytuacją ostatnich czas ostatniego czasu ale to może zaraz do tego przejdę na sam początek może po prostu Odpowiem na co pieniądze bierze państwa to tak jak już tak jak już mówiliśmy w Konstytucji mamy zapisane pewne rzeczy pewne dobra publiczne pewne prawa pewne Wolności do których zobowiązania się państwo No państwu które państwo ma zapewnić i tak jak mówiłem albo to są rzeczy związane właśnie z takim podstawowymi funkcjami nocnego Stróża czyli ta obronność i bezpieczeństwo ochrona administracja albo właśnie usługi publiczne jak opieka zdrowotna jak edukacja jak szkolnictwo wyższe prawa wolności różnego rodzaju rzeczy
czy masz aktualne dane ile procent budżetu państwa pochodzi z Google a ile z podatków a ile z czego tak jak już wcześniej mówiłem w 22 roku wydaliśmy bilion 300 miliardów nasze dochody to było bilion dwieście miliardów więc mamy około 100 miliardów deficytów całym w całym sektorze i teraz większość wydatków finansowanych finansowanych długiem To są wydatki które są dokonywane czy wcześniej ostatnich latach były na tarcze antykryzysowe Czy były to wydatki na na wsparcie Ukrainy czy modernizację Sił Zbrojnych jest ostatnich latach większość tych rzeczy finansowanych jest jest długie a jeżeli mielibyśmy rozbić skąd państwo ma pieniądze ile z czego pochodzi więc to no tutaj musimy mówić musimy mówić o tych dochodach tak jeśli mamy ten Milion 200 to w najgrubszym możliwym przybliżeniu to około 650 miliardów to są podatki podatki nie mają żadnego przeznaczenia to są po prostu ogólne środki z którymi państwo może robić sobie w sensie dysponować na swoje potrzeby i około 450 miliardów to są różnego rodzaju składki opłaty One już mają takie konkretne przeznaczenie celowe to są na przykład pieniądze do zus-u pieniądze do NFZ płacimy to już na konkretny cel tak albo na emerytury albo na składki zdrowotne mamy też opatę opłatę drogową słuchawki na fundusz pracy i tak dalej pozostałe wydatki pozostałe dochody państwa to są dochody Które jednostki publiczne same sobie wypracują No mamy przykładowo uczelnie wyższe czy nie wyższe takie to to też jest jednostka sektora finansów publicznych to też jest jednostka Publiczna No i taka uczelnia może sobie na przykład wprowadzić studia zaoczne czy podyplomowe No to też są po prostu dochody publiczne to to też są źródło takiej też są źródła nie jakieś pieniędzy publicznych i reszta bo matematyka się nie zgadza Mamy jeden bilion 200 miliardów 650 jest około z podatków 400 450
450 jest z zusów i innych składek i danin i zostaje nam jeszcze 100 miliardów nie traktował tego jeden do jednego to jest takie przybliżenie tak jak mówiłem pozostałe to są części to są dochody właśnie jednostek sektora finansów publicznych czyli to takie które same sobie generują nie przez działalność tak jak mówię uczelni publiczne tworzą sobie jakieś studia podyplomowe Czy studia zaoczne to też są to też są dochody to też to dochody publiczne więc podatki na pierwszym miejscu trochę z tyłu są składki opłaty potem są pozostałe właśnie tego tego typu dużo się mówi w mediach że składki nie wystarczają na aktualne emerytury i trzeba z budżetu ciągnąć pieniądze z innych źródeł Czy to jest prawda Tak zgadza się jak sobie zobaczymy właśnie to jest podstawowa rzecz że plany takich funduszu czy funduszy zarządzonych przez ZUS są publicznie dostępne i faktycznie tak jest to jest To jest właśnie problem że każdego roku po prostu te przychody Czy to zus-u czy nfz-u niewystarczają na realizację kosztów czyli właśnie zobowiązań emerytalnych i tutaj jest właśnie rola budżetu państwa który ma centralne miejsce w sektorze finansów publicznych i jeśli NFZ nam nie wyrabia to po prostu idzie dotacja z budżetu państwa jeśli zostanie wyrabia to idzie dotacja do budżetu państwa z budżetu państwa czyli z tego centralnego miejsca w sektorze tak jak opowiadałem w zeszłym roku wydaliśmy ponad 500 miliardów złotych z czego ponad połowa to właśnie były dotacje czy do samorządów czy do zus-u do NFZ do wszystkich jednostek które potrzebowały tych No tych po prostu środków publicznych kolejne pytanie bo w całej rozmowie wybrzmiewa narracja że Bóg jest czymś dobrym że dług jest jak najbardziej pozytywny dla państwa z drugiej strony jest to tylko jedna 13 całego budżetu i teraz pytanie czy skoro duch jest taki dobry To nie lepiej zmniejszyć ilość pobieranych podatków i zwiększyć zwiększyć ilość długu nie Bo tak jak mówiłem jeśli przedobrzymy z długiem to to jest jak z ogniem że wtedy możemy uważać żeby nawirować między hiperyfrasem czy bankructwem zbyt duży dług którego nie będziemy w stanie spłacać regularnie może prowadzić do tego do naprawdę negatywnych konsekwencji więc tak jak mówiłem długie jest naprawdę dobry instrumentem ale to dawka czyli truciznę do pewnego momentu pewne rzeczy powyżej dochodów publicznych można dopchnąć długiem ale tylko wtedy jeśli będziemy w stanie Musso sfinansować No to tak samo możemy sobie wziąć kredyt Tak długo jak pozwala nam na to zdolność kredytowa jakbyśmy sobie kredyt na milion złotych i będzie musieli spłacać tego więcej niż w naszym zarobki no to OK fajnie będziemy mieli mieszkanie za milion złotych ale co z tego jak zaraz nam to zajmie Bank kolejne pytanie a propos właśnie drukowania pieniędzy No bo z jednej strony mówisz tutaj o zdolności a z drugiej państwo nie musi mieć zdolności bo może samo drukować sobie te pieniądze Zgadza się Może ale też tak jak mówiłem problem z drukowaniem pieniędzy polega na tym że może to doprowadzić do hiperinflacji no to wtedy te zadania publiczne realizowane są emisją pustego pieniądza pustych banknotów i dlatego większość państw czy to właśnie wszystkie państwa Unii Europejskiej wszystkie państwa strefie euro ale też Polska w Konstytucji ma zakaz znaczy Narodowy Bank Polski bezpośrednio nie może kupować obligacji skarbowych tak to się dzieje że jednak kupuje jak to w praktyce obchodzą tak bo tak jak mówię nie może kupować bezpośrednio i generalnie banki centralne całego świata cały czas kupują jakieś aktywa kupują czy sprzedają aktywa to są tak zwane operacje otwartego rynku banki centralne mają właśnie wiele różnego rodzaju instrumentów które wszystkie mają Sprowadzać do tego żeby po pierwsze był stabilny poziom cen żeby była jakoś tam w miarę stabilna wartość danego pieniądza i żeby ten pieniądz gospodarczy kolokwialnie mówiąc kulał czyli Jeśli na przykład Gospodarka jest zbytnio schłodzona No to bank za pomocą operacji otwartych rynku operacja otwartego rynku wpompować gotówkę nie po to żeby coś finansować tylko po prostu większość płynność wtedy na przykład jeśli Bank uzna że chce taką płynność większej to kupuje aktywa od banków komercyjnych nie może kupić niczego Skarbu Państwa kupuje aktywa od banków komercyjnych Czyli po prostu daje gotówkę z niczego w zamian dostaje ich papiery ale na przykład jeśli Bank Centralny uzna że chce gospodarkę schłodzić po te pieniądze bardzo hula to analogicznie sprzedaje te swoje papiery które wcześniej kupił z powrotem za gotówkę czyli Bank Centralny Generalnie ma sterować tym tą podażą pieniądze z rynku robi to poprzez tak naprawdę kupowanie z powietrza obligacja nie jest to jest tak zwana drukarka tak jak mówię ta drukarka używana jest obecnie do polityki monetarnej z reguły co do zasady Jak jak wszystko jest dobrze jest używana do sterowania płynnością pieniądza natomiast problem problem dzieje się wtedy jeśli mamy taką sytuację jak jakiś covid wojna czy taką właśnie nadzwyczajną Jaka jest teraz bo w tym momencie państwo w marcu 20 roku miało przed oczami ponad miesięczny lockdown miało przed oczami perspektywę taką że ludzie będą tracić pracę no bo gospodarka załadowana moment się zatrzymał w tym momencie państwo stwierdziło to już jest mówię do oceny każdego że woli ratować niskie woli ratować niskie bezrobocie niż nisko inflacja więc żeby zachować tych ludzi w domach żeby zachować im posadę no to musieli im wydrukować postojowe musieli stworzyć tarczę tarczę anty finansową tak dać im po prostu kasę do ręki dać kasę przedsiębiorcom żeby mogli płacić swoim pracownikom w czasie kiedy nie będą mieli dochodów i koszt finansowania takiej tarczy No to już na sam moment na sam dwudziesty rok to było lekką ręką prawej 100 miliardów złotych No i tak jak mówię dług publiczny to są obligacje które są kupowane na rynku ale bardzo trudno w sytuacji covidu znaleźć 100 miliardów tak o że ktoś kupi te 100 miliardów No i wtedy ta drukarka która używana jest do polityki monetarnej była użyta do polityki fiskalnej do sfinansowania tak jak mówię banki bank polski nie może kupić obligacji skarbowych bezpośrednio i te pieniądze na tarczy antykryzysową wyemitował Polski Fundusz Rozwoju czyli taka państwowa osobna osoba prawna która zresztą jest poza sektorem finansów publicznych przynajmniej tytularnie to obligacje były gwarantowane przez skarb państwa No czyli de facto państwo obeszło ten zakaz mamy jednostkę spoza sektora emituje z obligacje narodowe Bank Polski kupuje te pieniądze Przepraszam kupuję te obligacje no i wtedy ten fundusz ma za co zrobić tarczę odkryzysową no i ogólnie jeśli chodzi o ostatnie lata to jest taka pierwsza sytuacja przynajmniej w Polsce to jest pierwsza sytuacja Kiedy państwo właśnie kiedy Narodowy Bank Polski używa tej drukarki nie po to żeby zwiększać płynność na rynku tylko żeby dać państwu pieniędzy na finansowanie rzeczy ale tu też trzeba sobie powiedzieć to nie jest tak że cały dług publiczny został wydrukowany około z 1000 dług publicznych Nasz cały to jest około 1400 bilion czterysta miliardów złotych i obecnie w rękach NBP znajduje się 140 miliardów złotych i to też do końca nie jest tak że te pieniądze poszły sobie w obieg i nikt już tego nie spłaci oczywiście pewne z pewnymi może tak być ale w ramach ciekawostki ten dług powiedzmy ten dług w rękach NBP już się zmniejsza Bo w zeszłym roku było to około 150 miliardów złotych ale właśnie na te podmioty częściowo to oddają tak jak mówię te operacje Banku Centralnego co do zasady mają bo tam w długiej perspektywie wychodzić na zero że NBP drukuje te pieniądze kupuje obligacje ale potem te obligacje sprzedaje potem od tyle emitentów którzy którzy je wypuścili więc więc tak można powiedzieć że to drukowanie pieniądza w ostatnich latach miało charakter bezprecedensowy 10% naszego długu jest z tej drukarki było to związane z tym że państwo stwierdziło że szybko Potrzebuje pieniędzy nie znajdzie tego finansowania na rynku No więc tak jak mówiłem Tonący brzytwy się chwyta i w takich nadzwyczajnych sytuacjach jest to używane mówię no problem jest taki że wiadomo że większe więcej pieniądza na rynku sprowadza się do większej inflacji ale tak jak mówię państwu zdecydowało że woli ratować niskie bezrobocie niż nisko inflację bezrobocie cały czas jest niskie ale to już jest kwestia taka żeby mieć tą świadomość i podjąć sobie samemu samemu to ocenić czy się z tym zgadzamy czy naszym zdaniem lepiej by było gdyby państwo tych pieniędzy nie drukowało tylko pozwoliło gospodarce działać Jak to jak to mówią 10% nie wydaje się dużo ale jednak mówisz to na podstawie całego długu A jak to wygląda w kwestii długów ostatnich kilku lat czy masz takie dane To na koniec XIX wieku Nasz cały Dług wynosił około 1000000 zł teraz na koniec XXI wyniósł bilion 400 No więc faktycznie spora część tego długu z ostatnich lat można powiedzieć że jest w rękach Narodowego Banku Polskiego dużo zostało tutaj wyemitowane są przede wszystkim są te tarcze antykryzysowe i Cały koszt obsługi Cały koszt obsługi tych nadzwyczajnych wydarzeń ale też ostatnich latach jest to modernizacja Sił Zbrojnych czy pomoc Ukrainie
wspominałeś wcześniej że państwo obchodzi prawo i czy obchodzenie prawa jazdy to nie jest tak że chodzi prawo robią to wszystkie państwa na świecie na czele na przykład ze Stanami Zjednoczonymi to jest to jest bardziej w ten sposób zrobione żeby nie przedobrzyć tak jak mówię drukowanie w nadzwyczajnych sytuacjach określonej sumy pieniędzy nie jest nie jest rzeczą aż tak niebezpieczną jak po prostu drukowanie bez żadnych ograniczeń to jest to jest bardziej taki wielki zakaz wjazdu który ma po prostu nie dopuścić do takiego drukowania na naprawdę masową skalę No ale jednak zgodnie z prawem Państwo nie może posiadać pieniędzy od Narodowego Banku Polskiego tak nie tylko bezpośrednio tak jak mówię takie nie bezpośrednie pożyczanie to jest jednak omijanie prawa czy nie No Zależy jak na to patrzysz szczerze Większość rzeczy które się dzieje tak jakbyś ze wszystkim tak naprawdę możesz powiedzieć że jest unikanie czy obchodzenie czy robienie Czegoś No w każdym razie to jest praktyka powszechna i była powszechna W czasie w czasie covidu No jest to bardziej zabezpieczenie po to żeby właśnie taka taka akcja miała miejsce naprawdę bezprecedensowe wydarzenia cały temat staje się coraz bardziej skomplikowany i powiedz mi jak teraz typowy przeciętny obywatel jaką ma się w tym odnaleźć No zgadza się To jest to jest problem że te miasta się skomplikowane ale myślę że może dlatego że po prostu rozmawiamy o tym w godzinę no i faktycznie łyknąć cały ten system godzinę No jest to skomplikowane aczkolwiek Plus jest taki że naprawdę znaczna większość danych jest dostępna publicznie we wszystkich możliwych dokumentach więc każdy może się tym zapoznać zrozumieć tak jak mówię Kluczem jest zrozumienie Jak działa system i zrozumienie Gdzie szukać i właśnie tych informacji można Te informacje można znaleźć w mojej książce ma ona około 100 stron więc nie jest to tak dużo no w porównaniu nie wiem czy to z przeciętnym Fantasy co ma po 400 czy 500 stron tego wcale nie ma tak dużo no grunt jest taki żeby sobie po prostu to wszystko usystematyzować jest rozmowy łyknąć wszystko na raz nie jest takie łatwe ale łyknięcie tego systematycznie krok po kroku przyswajanie sobie może być może być już prostsze warto wspomnieć że twoja książka jest dostępna za darmo tak więc ja zostawię linka w opisie oczywiście i chciałbym cię teraz zapytać po co po co obywatel ma się kształcić w tym temacie co mu to da tak jak powiedziałem wcześniej będę to powtarzał do znudzenia państwu nie ma własnych pieniędzy więc bierze nasze pieniądze i wydatkuje dla nas i im lepiej będzie to robić to o tym mniej nam zabierze tym więcej nam da tak jak też mówię Nikomu za bardzo nie zależy żebyśmy to zrozumieli Jak jak to działa ale jeśli będziemy widzieli to po pierwsze będziemy w stanie zdemaskować wszystkiego rodzaju jakieś przekłamanie w jedną czy w drugą stronę które chodzą w przestrzeni publicznej będziemy w stanie po prostu być odporni na to będzie usta nie widzieć że ktoś nam rzuca jakieś nęci nas jakimiś głodnymi kawałkami że udaje na przykład że ma jakiś pomysł na nie wiem na poprawę sytuacji a widzimy że nie ma my będziemy w stanie po prostu lepiej patrzeć państwu na ręce bez względu na to kto będzie rządził będziemy w stanie kontrolować to jak jak te pieniądze są wydatkowane czy idzie to co w tym kierunku czy nie tak jak mówię im większą będziemy mieli świadomość lepiej Będziemy patrzeć państwo na ręce tym mniej nam zabierze i więcej nam da No właśnie ale czy chodzi o to żeby coraz więcej nam dawało czy żeby bo nie da się coraz mniej brać i Więcej dawać Nie no oczywiście że się w sensie to zawsze jest problem że im lepiej gdzieś zarządza No to mniej potrzebuje żeby dać więcej No i tutaj nie wiem Niektórzy na przykład są zwolennikami państwa minimum że oni nie chcą żeby mu zabierali dużo tylko chcą po prostu chcą spokoju tak nie interesuje ich do końca oferta usług publicznych tylko Interesuje ich to żeby mieli to obciążenie jak najmniejsze ale są też osoby które z kolei uważają że usługi publiczne na wysokim poziomie to jest rzecz która jak najbardziej interesuje ale w obu przypadkach i lepiej państwu działa to tym mniej im zabierze i więcej im da tak jeśli ktoś jest zwolennikiem państwa minimum to w ogóle będą państwo będzie w stanie Nie wiem zabrać mu jeszcze mniej a jeśli ktoś jest zwolennikiem państwo maksimum to dobrze zarządzający państwo będzie w stanie dać mu jak najwięcej jeszcze więcej często w mediach mówi się o polityce fiskalnej Myślę że wielu ludzi w ogóle nie wie co to jest Czy mógłbyś zdefiniować polityka fiskalną tak to polityka fiskalna właśnie to jest to o czym rozmawiamy polityka fiskalna polega na zabierają środków z gospodarki i wydatkowania jedna poprzez realizację określonych zadań zapewne je dóbr publicznych to jest właśnie polityka fiskalna nie no polityka fiskalna To są właśnie podatki są dochody publiczne wydatki wydatki publiczne to jest to dosłownie o czym o czym rozmawiamy tutaj nie można mylić z polityką monetarną i politykę monetarną prowadzi NBP Narodowy Bank Polski i polityka polityka monetarna ma na celu dać nam stabilny poziom cen jakiś tam stabilny poziom naszej waluty i płynność na rynku finansowym polityka fiskalna ma na celu pobranie z gospodarki środków publicznych i realizacji zadań państwa właśnie z tych środków miałem przyjemność ze znajomymi się z twoją książką i tam były trzy funkcje polityki fiskalnej Czy moglibyśmy je teraz umówić tak no to jest redystrybucja Alokacja i stabilizacja No i teore dystrybucja salokacją się myślę wiążą w taką jedną funkcję No bo redystrybucja właśnie polega na tym że tak jak mówię państwo nie ma tych pieniędzy tylko bierze jest gospodarki bierze środki publiczne i alokuje je w określone rzeczy państwo z tych środków ulicznych kupuje nam rzeczy których my byśmy w stanie nie byli sobie zapewnić na wolnym rynku No bo wolny rynek działa o tyle świetnie że w przypadkach kiedy mamy jakiś jednostki czy osobę fizyczną Czy podmiot gospodarczy które chcą zapewnić sobie swoje interesy to to mechanizmy rynkowe w których cena to jest przecięcie się krzywej popytu i podaży działa świetnie wszyscy mają swój interes i spotykają się w połowie drogi natomiast mechanizmy rynkowe nie działają w momencie kiedy chcemy zaspokoić potrzeby zbiorowe bo zbiorowe to niczyje to wiemy dobrze także tutaj problem jest taki interesem to jest interes zbiorowy a nie interes indywidualna i wiele osób może powiedzieć że na przykład nie potrzebuję w ogóle państwa No bo po co ktoś ma wydatkować jego pieniądze i OK ale nawet tacy najwięksi najbardziej krwi rzeczy kapitaliści potrzebują tego państwa minimum potrzebują bezpieczeństwa administracji jakiejś ochrony tak to bardzo dobrze widać na przykład co się stało na rynkach agresji na Ukrainę Polska jako ten kraj przy frontowy stała się dużą mniej atrakcyjnym miejscem dla kapitału szczególnie zagranicznego który zaczął uciekać z Polski bo biznes lubi spokój i nawet największych graczy chcą żeby mieć jakąś tam gwarancję że w razie czego mogą gdzieś pójść do sądu dochodzić swoich praw że nikt im tych że będą mogli stworzyć biznes w kraju w którym nie rządzą jakieś nie wiem szajki wallordów czy jakiś innych watażków które wszystko rozgrabiają interesy lubią ciszę lubią spokój więc dlatego przede wszystkim potrzebne jest nam państwo nawet tym najbardziej okrojonym minimum No i teraz żeby na przykład to zrozumieć możemy sobie zobaczyć co by było gdyby tego państwa nie było gdyby istniał tylko sektor prywatny i Wyobraźmy sobie że właśnie trzy takie jakieś największe firmy w danym kraju stwierdzają że naprawdę mają już dość tej zawieruchy mają dość tego że nie są w stanie prowadzić tych interesów no bo w kraju jest jeden wielki bałagan i ich dostane są plądrowane ludzie nie mają za co kupować ich ich towarów No i stwierdzają że stworzą sobie taką własną zbiorową policję jakiś taki zbiorowy aparat właśnie po to żeby zapewnić ten spokój no bo w ich egoistycznym interesie jest po pierwsze zapewnienie spokoju im żeby nikt tych dostępnych plądrował po drugie Dobrze by było żeby ich podwykonawcą też mieli spokój no bo wiadomo że wolny rynek to jest system naczyń połączonych podwykonawcy kontrahenci może by ten cały łańcuch dostaw śmigał No i najważniejsze jest też to żeby ich klienci mieli kasę żeby kupić ich te towary a żeby nie byli po prostu cały czas okradani tak Czyli w interesie ich jest stworzenie aparatu bezpieczeństwa dla wszystkich żeby ten ich biznes mógł się rozkręcać No i zobaczmy w takiej sytuacji mielibyśmy trzy największe firmy które fundują w swoim interesie aparat bezpieczeństwa dla wszystkich no i no wiadomo że jeśli coś już jest jakbyśmy zapytali takiego obywatela I czy chcesz się dorzucić na tą prywatną policję że Zobacz dzięki temu masz spokój to wiadomo że większość takich obywateli jak nie musi to się nie dorzuci tak Jeśli coś jest to lepiej korzystać z tego za darmo niż płacić lepiej mieć Ciastko i zjeść ciastko w takiej sytuacji no i po pewnym czasie takie trzy największe firmy mogłyby stwierdzić że nie opłaca im się robić za strażnika wszystkich że możesz faktycznie lepiej się nie wiem ograniczyć to tylko faktycznie do tych do chronienia swoich magazynów No bo koszty już są za duże tak otrzymują Cały aparat dla wszystkich i ten problem przeprowadza się do tragedii wspólnego pastwiska opisanej w ekonomii że jeśli chcemy zrobić jakąś jeśli mamy jakieś dobre publiczne to jeśli wiadomo już jest dla nas to lepiej za niej nie płacić niż płacić tak to bo możemy mieć jedno i drugie Natomiast jeśli dobra publicznego nie ma no to nam jako jednostce nie opłaca się poświęcać za wszystkich budować tego żeby wszyscy mówi korzystać no bo ten zysk który będziemy mieli z dobra publicznego nie rekompensuje Wielkiego wysiłku który to włożymy więc Sytuacja jest taka że w krótkiej perspektywie wszystkim opłaca się nie płacić w perspektywie jednostkowej ale w perspektywie całości wszystkim się opłaca żeby ci inni płacili inaczej Czyli lepiej płacić kiedy wszyscy płacą iż nie płacić kiedy nikt nie płaci i wyjściem który Zresztą funkcjonuje rozwiązania tego impasu jest stworzenie tej centralnej jakiejś siły która sama zaobserwuje te pieniądze z gospodarki i zapewni to dobra publiczność których ludzie nie są w stanie właśnie przez ten przez tą tragedię wspólnego pastwiska sobie sobie zapewnić sami dlatego potrzebujemy państwa z tego względu także zaobserwuję te rzeczy i da nam chociażby właśnie ten aparat minimum no i tej tej istotnej roli państwa jako tego minimum no to nie negują nawet tacy najbardziej liberalni liberalnie ekonomiści liberalny liberalne myśli tak tylko anarchiści negują istnienie państwa no i wiadomo właśnie poza tymi kwestiami które musi państwo finansować bo nawet jakbyś miał więcej w kieszeni także miałbyś pensję brutto netto Nie kupiłbyś sobie z tego wojska Nie kupiłbyś sobie z tego policji sądów możesz sobie kupić opiekę zdrowotną Edukacji i szkolnic no i to jest ta różnica pomiędzy państwem minimum A maksimum że większość osób znaczy część osób uważa że wystarczy mu tylko to minimum że reszta Obywatel powinien sobie zapewnić sam Natomiast inni uznają że państwo powinno jeszcze zapewniać dostęp do usług publicznych na takim poziomie Żeby wszyscy mieli tam właśnie powiedzmy jakiś tam możliwości No i obecnie w tej doktrynie na świecie wygrywa przynajmniej w tych krajach rozwiniętych państw maximum bo tak jak mówię jak otworzysz sobie konstytucję to państwo ci powiem zapewnia te rzeczy jest do tego zobowiązana czy państwo maksimum to państwo socjalne Nie no to jest w sensie zależy jak rozumiesz czy socjalne że świadczenia socjalne czy socjalizm socjalistyczne Oczywiście chodzi mi o świadczenia socjalne Nie no to tak no to państwo zapewnia pewne właśnie świadczenia socjalne że w formie usług publicznych czy transferów społecznych więc tak w większości państwa dzisiejsze państwa Europy wyglądają wszystkie raczej nie mamy do czynienia z państwem minimum które nie zupełnie nic poza tymi podstawowymi rzeczami każde każde państwo tam swojemu obywatelom zapewnia mniejszą większą tą ofertę usług publicznych Tak przynajmniej wygląda rzeczywistość obecnie czyli polityka fiskalna jest konieczna teraz pytanie o poglądy polityczne w jakim zakresie A teraz chciałbym cię dopytać co jeszcze Obywatel powinien wiedzieć o finansach bo już bardzo dużo powiedzieliśmy czy Ważne że jeszcze coś jest warte powiedzeniem tak jak mówiłem mamy państwu minimum które realizuje tylko te zadania publiczne których nie da się kupić na rynku mamy też państwo takie mniej minimum można powiedzieć maksimum które realizuje też rzeczy które da się jakoś tam zastąpić i Problem jest taki że wiele populistycznych ugrupowań szczególnie w Polsce oferuje wizję państwa minimum ale taką połowiczną bez dochodów nie ma wydatków i Problem jest taki że jeśli ktoś oferuje obniżkę dochodów że zabierze ci mniej to musi też wskazać czego nie będziesz dostawał nie da się zrobić państwa minimum na zasadzie obniżymy Wszystkie podatki i nie powiedzieć czego się zrezygnuje to jest system naczyń połączonych likwidacja pitu to są wpływy mniejsze o 140 miliardów złotych ci to jest jakieś kolejne 80 miliardów mamy z 200 teraz z zus-u z każdego roku do zus-u ZUS wydaje na emerytury z 350 miliardów złotych i to nie jest tak że to wydaje na te emerytury pieniądze które ci ludzie wcześniej zaoszczędzili bo niestety po transformacji ustrojowej wszystkie oszczędności ludzi mieszkających prl-u No wyzerowało się nasz system emerytalny wygląda w ten sposób że w znacznej większości my po prostu płacimy na teraz na świadczenia obecnych emerytów więc problem z likwidacją zus-u polega na tym że jeśli my nie będziemy musieli nie będziemy musieli płacić na ZUS że my będziemy dopiero płacić na swoje emerytury które Zobaczymy za jakieś 30-40 lat no co z tymi emerytami teraz tak oni też płacili całe życie i jeśli my przestaniemy płacić na nich to mamy jakieś kolejne 350 miliardów próżni bo jakoś musimy im to jakoś musimy im to zapłacić jeśli my nie będziemy płacić ZUSu oni i tak muszą dostać doświadczenia bo do tego się zobowiązaliśmy przed nimi To już nawet nie jest doktryna tego że państwo musi zapewnić emerytury ale zwyczajnie państwo musi realizować swoje zobowiązania do których się zobowiązywał wcześniej więc likwidacja ZUSu z dziura 350 miliardów kolejnych likwidacja NFZ trwa analogicznie No w sensie też trudno byłoby to nagle uciąć i sprywatyzować całą opiekę zdrowotną No bo NFZ to też są jakieś tam struktury to są jakieś tam świadczenia na kilka lat plus ale już pomińmy ten NFZ nie likwidacja podatków dochodowych to są spada jak wpływów około
220 No ponad 200 miliardów likwidacja zus-u to są kolejne wydatki większe około 300 miliardów 350 i przepraszam że ci przerwę te wszystkie dane o których mówisz można znaleźć model dostępne publicznie są dostępne publicznie dokładnie jest sprawozdanie z wykonania ustawy budżetowej i wtedy tam w takim sprawozdaniu co roku rada minister opublikuje są wszystkie rzeczy podane w każdym razie w tym momencie robi nam się dziura pół biliona złotych dochodach publicznych i likwidacja nawet tego powszechnie nienawidzonego z tej strony 500 plus nawet ich wszystkich Świadczeń Rodzinnych emerytalnych ostatnich lat czyli te trzynastki 14 500 plus jakieś 300 plus mama plus i tak dalej to jest 100 miliardów złotych mniej w sensie to 100 miliardów złotych które będziemy wydawać mniej więc z jednej strony OK Faktycznie w naszych w kieszeniach publicznych będzie 100 miliardów złotych więcej ale z drugiej mamy dziurę na kilkaset miliardów złotych problem z finansami publicznymi jest taki że wiele wydatków państwa musi ponosić albo dlatego że zobowiązało się już wcześniej przed swoimi obywatelami albo zobowiązało się na przykład przed jakimiś inwestorami na obsługę długu tak musimy ponosić wydatki na obsługę naszych Zaborze i bo będziemy bankrutów z Unia Europejska tak długo jesteśmy członkami musimy płacić za składkę członkowską w Unii Europejskiej administracja wszystkie te jednostki budżetowe to też wymaga pieniędzy na które na które musimy ułożyć No i wreszcie tak jak zobowiązania państwa tak Emerytalne zdrowotne No to są rzeczy które OK możemy obciąć ale musimy i tak się rozliczyć z naszych poprzednich zobowiązań więc państwo minimum jeśli musi być w doktrynie to nie może polegać tylko na mówieniu że obniżymy podatki ale trzeba też wskazać które wydatki trzeba będzie obniżyć bo niestety Inaczej się to nie bilansuje i doprowadziło do takich ogromnego krachu ogromnej ogromnej wielkiej dziury budżetowej w ogóle pomijając to że ten VAT miałby na przykład być obniżony więc już w ogóle poziom dochodów publicznych spadły na łeb na szyję mówiło się nie wiem mówiło się o tym że z kolei po takiej obniżce podatków gospodarka by tak rozhulała że ten VAT by wszystko naprawił nawet obniżony mamy 23% najwyższej stawki to były 15%. tylko jeśli z tego Vatu teraz mamy 220 miliardów
to jeśli ten 15% vat-u miałby zapewnić dodatkowe 500 600 miliardów nie wiem U mnie nasza gospodarka Musiałabym wzrosnąć ale to już byłyby naprawdę jakieś kosmiczne wartości No to już dosłownie zaraz byśmy PKB chyba prześcignęli stany i Chiny razem wzięte w takim scenariuszu więc No naprawdę tak podsumowując bez dochodów publicznych nie ma wydatków to jest cały system naczyń połączonych możemy mieć państwo minimum możemy mieć państwo maksimum ale właśnie trzeba było pamiętać państwo maksimum duże dochody ale duże wydatki państwo minimum małe dochody ale małe wydatki to wszystko musi się bilansować prosta matematyka Chciałbym ci teraz dopytać o źródła z których obywatele mogą korzystać żeby się edukować w tym temacie właśnie od źródła sprawozdań budżetowych i tych innych o których wspominałeś czyli jakie to są konkretnie źródła tak no podstawowa rzecz żeby właśnie też oczywiście mogłem sobie wszystko tutaj zmyślić i też w dużej mierze na tym trochę polegają różne clickbaity medialne no bo wiadomo że ludzie i tak tego nie sprawdzą podstawowa rzecz to jest taka że każdego roku publikowane jest sprawozdanie z wykonania ustawy budżetowej przez Radę Ministrów oceniana jest przez najwyższą izbę kontroli to jest taki organ który patrzy na ręce wszystkim jednostką publicznym i ona też najwyższa i dwa kontroli prezentuje swoją analizę wykonania budżetu państwa mamy też strategię zarządzania długiem publicznym Jeśli chcemy zobaczyć jak bardzo się zadłużeni i jak to zadłużenie będzie się tam zwiększać lub zmniejszać w tym następnych latach więc co roku edytowana jest trzyletnia wersja strategii zarządzania długiem najnowsze to jest na lata 23 26 jak chcemy zobaczyć ile obligacji trzyma Narodowy Bank Polski w naszych np skarbowych to właśnie to sprawozdanie NBP to są takie podstawowe chyba podstawowe rzeczy no i jeśli chcemy zobaczyć jakie są plany na przykład na ten rok czyli nie tylko sprawozdanie z wykonania No to trzeba byłoby zobaczyć ustawę budżetową na przykład na ten rok najlepiej z uzasadnieniem
to z takich podstawowych rzeczy to chyba tyle problem z tymi źródłami jest taki że niestety te fundusz Polski Fundusz Rozwoju czy fundusze zarządzane przez Bank Gospodarstwa Krajowego czyli te jednostki które w dużej mierze zarządzane są przez finansowanie długiem które realizują te zadania przy realizowały tarczę tarczę covidowe czy realizowało zadania na wsparcie Sił Zbrojnych czy pomoc Ukrainy to one niestety są poza sektorem finansów publicznych więc tu jest tu jest problem z znalezieniem ich konkretnych dokładnych namacanych planów finansowych tak jak na przykład z budżetu państwa czy innych jednostek też ja widzę taki problem że dużo ludzi jednak nie ufa państwu państwo tworzy te raporty tak samo mówi się często że Papier wszystko przyjmie i czy masz jakieś jakąś wiedzę na ten temat jak obiektywne są te dane czy są one manipulowane zależy co rozumiesz przez manipulowalne właśnie tak jak mówię Jeśli bierze się jakieś określony wycinek tego to tak bo na przykład wynik budżetu państwa nic nie mówi o całym stanie sektora finansów publicznych nie tego całego sektora tego całego systemu więc pod tym względem tak jest Jest to manipulowalna Natomiast co do samych wyników które Jeśli czytasz system i i zrozumiesz To do której będziesz miał dostęp No to one po pierwsze są właśnie audytowane przez najbliższe liczbę kontroli które tam Sprawdza jak one się mają do rzeczywistości i w miarę to poprawia no tutaj raczej te wyniki są miarodajne i problem jest właśnie taki że nasz cały system jest złoż skomplikowany i po prostu prezentowanie poszczególnych wyników nawet że one mogą być mogą być prawdziwe No może zakonywać ten obraz tak bo bombardowanie jesteśmy różnego rodzaju danymi czy liczbami wyciągniętymi z konteksu Jeżeli w tym momencie Powiedziałbym twoją książkę i dał ci 5 minut we wszystkich telewizjach w Polsce miał być 5 minut na przekazanie temu światło jakiejś wiedzy jakbyś podsumował swoją książkę w 5 minut co ci obywatele koniecznie muszą wiedzieć o finansach publicznych okej Myślę że koniecznie muszą wiedzieć że to są ich pieniądze państwo nie ma własnych pieniędzy i bierze część gospodarki i finansuje dalej koniecznie muszę powiedzieć że budżet domowy to nie jest budżet publiczny że nadwyżka budżetowa nie jest czymś nie jest czymś pożądanym i często właśnie tak jak mówiliśmy lepiej finansować coś długiem dlatego po prostu cały czas jest wszystkie kra je mają permanentny deficyty budżetowe że finanse publiczne To nie jest budżet państwa to jest sektor różnego rodzaju połączonych ze sobą ze sobą naczyń Budżet państwa ma centralną rolę w tym sektorze gdzie po prostu z taką skarbnicą dotacji do różnego rodzaju innych środków
co jeszcze że wiele wiele naszych jednostek znajduje się poza sektorem finansów publicznych czyli poza tym głównym systemem naczyń połączonych Co sprawia że sektor jest sektor jest dziurawy i te też trzeba kontrolować
to chyba tyle tak Czyli to są takie podstawy które koniecznie każdy obywatel musi wiedzieć jak jeszcze dodał do tego to że matematyka musi się zgadzać po prostu coś zabierzemy po jednej stronie równania to po drugiej też trzeba zabrać OK Ja myślę że możemy zamknąć już tematykę podcastu i przejść teraz do segmentu który zawsze na koniec występuje jest to segment każda porażka jest lekcją jest to segment który polega na tym że pytam goście o największą porażkę ostatniego roku a następnie o lekcje jakie z niej wyciągnął i cały właśnie segment ma za zadanie propagować porażki jako coś dobrego coś rozwijającego więc teraz zapytam ciebie Jaka jest twoja największa porażka ostatniego roku porażka ostatniego roku Wydaje mi się że nie mam takiej jednej No bo to jest tak że porażka czasami rozumiemy jako jakiś taki jedno zdarzenie tak że jakieś jedno wydarzenie jest coś się robi źle i to nie idzie ale wydaje mi się że może porażkę możemy interpretować jako przyjęcie nie wiem jakiś tam błędnego myślenia w jednej strategii którą potem dopiero okazuje się nie taką jakbyśmy chcieli No to myślę że taką może moją porażką Jeśli by tak było nazwać jest przyjęcie trochę takiej wrzucenie sobie za wielu rzeczy za dużo Tak właśnie papier przyjmie wszystko tak że potem po prostu realizacja tego może być zupełnie inna niż niż oczekiwaniach więc powiedziałbym że porażką były nierealistyczne oczekiwania co do tego ile rzeczy można zrobić takie rzeczy można zrobić w jeden dzień czy w danym obszarze więc takie bardziej realne mierzenie swoich zamiarów podłóg sił jest czymś nad czym właśnie zdecydowanie po tym po tym ostatnim roku Staram się staram się pracować w jaki sposób sobie radzisz z tym czy masz na przykład jakiś system oceniania ile co zajmie czasu czy jak to wygląda Chciałbym ale nie mam
okej Myślę że ty możemy skończyć ten podcast dzięki ci za udział oczywiście link do twojej książki zostawię w opisie Myślę że skoro jest darmowe To czemu nie sprawdzić co tam się znajduje i teraz chciałbym cię zapytać gdzie mogą cię znaleźć słuchaczy jeżeli zainteresuje ich to co masz do przekazania niestety póki co nigdzie ale mam nadzieję że to się zmieni OK dzięki za podcast też szufla na koniec Dzięki cześć dzięki jeżeli Dotarłeś do końca to zostaw w komentarzu taką oto emotkę serca a na pewno przypnę ci serduszko Cieszę się że rozmowa okazała się dla ciebie wartościowa Nie zapomnij jeszcze o łapce w górę oraz o subskrypcji ponieważ rozmów takich jak ta będzie więcej a teraz czas na autopromocję część z was może nie wiedzieć Ale napisałem własną książkę jeżeli interesujesz się rozwojem osobistym lub jesteś na początku drogi w tym temacie to ta pozycja jest dla ciebie z pomocą progresu z dux skrócisz sobie drogę o stokroć streściłem w niej kilka lat swojego rozwoju w 85 praktycznych rozdziałów wypełnionych konkretami darmowe fragmenty już dostępne na stronie internetowej Przemek wojcicki.pl lub w linku w opisie i nie nie jest to żadne zbieranie danych do newslettera po prostu wchodzisz w linka i od razu Masz całą treść nie zbieram żadnych maili Nic z tych rzeczy książka została wydana w edycji limitowanej do 100 egzemplarzy Tak się składa że robiąc ostatnio porządki natknąłem się jeszcze na kilka z nich także na stronie Przemek wójcicki.pl znajdziesz darmowe fragmenty darmowe rozdziały znajdziesz również możliwość zakupienia tej książki właśnie w edycji limitowanej zostało kilka egzemplarzy oraz w e-booku na tejże stronie znajdziesz również transkrypcję podcastów więc jeżeli myślisz o zakupie tej książki to lepiej się Śpiesz ponieważ ilość egzemplarzy jest mocno ograniczona miłej lektury i do następnego hej
