Czy wolna wola istnieje? Uczniowie mówią na niego Sokrates w bluzie – Rozmowa o praktycznej filozofii – Pan od Filozofii – Jacek Jarocki – Transkrypcja Podcastu

https://youtu.be/o_ql7TkkIkU

wieloznacznie mniej niż moich studenci jestem prawie że pewne żeby nie przeżyć sam sobie że pewność ist nieją naukowiec poszukuje odpowiedzi na wszystkie pytania a filozof poszukuje pytań do wszystkiego w odpowiedziach nie wykraczamy już poza poziom przedszkola starożytna szkoła sceptyków głosiła że odpowiedź Nie wiem jest najwygodniejsza ponieważ daje spokój życia filozofia jak każda inna dziedzina nie tylko nauki ale ogólnie liczebnika ma swoje mody tak Mamy zombie w filozofii bo gdyby ludzie to okładzili żywi normalnie ludzie by li A może my jesteśmy Zombie możemy jesteśmy botami którym wydaje się że mamy jakiś wpływ na to wszystko i to robi takie puf nie

twój przyjaciel wsiada do rakiety żegnasz się i rakieta po starcie eksploruje natomiast pasjonująca właśnie dlatego że kiedy myślisz już że wszystko jest układane w tych twoich przypadkach w tej głowie Nagle przyjeżdża palec projekt nie ma wszystko na nowo Przestań Innymi słowy już na poziomie pojęć nie ma miejsca na coś takiego jak wolna wola ludzie na tym poziomie myślą że pozjadaliśmy wszelkie rozumy Wiemy już wszystko Nie nie wiemy mnóstwo rzeczy nawet nie wiemy czego nie wiemy jesteśmy nieco rozwiniętymi małpami i tyle dochodzimy do problemu społeczeństwa a jednostki Słuchaj przylatują ci kosmici nam się wydaje że kosmici tak zielone ludzki rączki nóżki wielkie oczy i najlepiej mówią po angielsku bo taka z firmy emmericha nauczyłeś jak kosmici lądują to po angielsku Każdy z nas jest taki wariat zamknijcie swoją pokoju bez klamek i tak tłucze głową w ścianę i powtarza sobie nie wiem istnieją i coś tak nie wygląda Moi uczniowie nazywają mi czasami sokratesem w luzie Czy ty wierzysz że wolna wola istnieje

masz mnie celem podcastu jest dostarczenie słuchaczom wartościowych treści poprzez rozmowy z jednostkami wybitnymi Wyciskam w nich swoich gości jak cytryny przed przesłuchaniem skonsultuj się z rodziną lub przyjaciółmi gdyż skutkiem ubocznym słuchania tego podcastu jest holistyczne stanie się lepszą i bardziej świadomą wersją samego siebie podcast znajdziesz na wielu platformach takich jak YouTube Spotify Apo podcast i wiele więcej miłego słuchania gości u mnie pan od filozofii Jacek Jarocki Cześć Jacek cześć Czy mógłbyś się przedstawić w kilku słowach kim jesteś czym się zajmujesz tak żeby widzowie może już poniekąd zgadli jaki temat dzisiaj omówimy jestem pracownikiem katedry Historii filozofii nowożytnej współczesnej na katolickim Uniwersytecie Lubelskim gdzie pełnię funkcję asystenta a więc prowadzę badania czy tam artykuły sami pisze prowadzę zajęcia A kogo godzin nas jestem właśnie panem od filozofii i popularyzuje filozofię nagrywam filmy na YouTubie No i dobrze się zastanawiacie się bawię więc ogólnie rzecz biorąc jestem filozofem Jeżeli ktoś z was nigdy frezowanie widział Bo to dość rzadki gatunek no to no to to właśnie jestem ja Jak widać raczej nic szczególnego

Ja się dzisiaj poproszę żebyś poniekąd zszedł poziomem do przedszkola No bo wiadomo że zajmujesz się już bardzo zawiłymi kwestiami jednak dzisiaj porozmawiamy myślę o tych podstawach i o tych praktycznych zastosowaniach psychologii no więc proszę cię żebyś zszedł na ten poziom przedszkola i żeby po prostu nie zarzucić na studia pojęciami obiecuję kiedyś zajęcia dla dla siedmio i ośmiolatków więc mam w tym wprawę chociaż nie traktuję oczywiście twoich widzów jako małych dzieci ale postaram się używać jak najmniej specjalistycznego słownictwa i nie odprawiać to czarów i trudnymi słowami

super jeszcze zaznajomy widzów szybko z tematyką więc dzisiaj porozmawiamy jak każdy już pewnie się domyśla o filozofii Ojej praktycznych zastosowaniach porozmawiamy również o wolnej woli i tym czy w ogóle istnieje dalej poruszymy temat który łączy się z wolną wolą a mianowicie temat determinizmu następnie porozmawiamy o współczesnych filozofach i tym czym się zajmują tym współczesnym świecie więc tak wygląda tematyka dzisiejszego podcastu Ja już Zadam Ci pierwsze pytanie no bo przeczytałem opis twojego kanału jest w nim napisane że filozofia to pasjonująca dziedzina która wbrew pozorom może mieć praktyczne zastosowania więc co to są te praktyczne zastosowania filozofii jakie one są filozofia jako praktyczna dziedzina może być rozumiana dwojako z jednej strony może to być Sztuka życia o której często się już niestety dzisiaj zapomina to znaczy że filozofia jest dziedziną która odpowiadała kiedyś się już rzadziej na pytanie jak właściwie żyć Jeżeli weźmiecie sobie na przykład takie filozofów znanych wam z liceum jak chociażby Epikur prawda Albo stoicy może ktoś gdzieś kiedyś powiedział nawet o sceptykach na lekcji języka polskiego to zobaczycie że to byli filozofowie którzy odpowiadali na pytanie jak żyć piera to słynny francuski filozof napisał taką książkę filozofię jako ćwiczenie duchowe która pokazuje że filozofia nie jest tylko teoretyczną wiedzą o tych fundamentalnych kwestiach takich jak metafizyka czy teoria poznania Ale także właśnie pozwala człowiekowi redefiniować trochę swoje życie Do tego dochodzi jeszcze jeden aspekt już zupełnie oddzielny uciekający od tej jako sztuki życia mianowicie fakt że filozofia To nie wiedza albo nie tylko Wiedza to przede wszystkim pewien określony sposób myślenia i to sposób myślenia który on który przejawia się w codziennej aktywności to znaczy filozof to ktoś kto ma narzędzia logiczne myśli krytycznie potrafi dostrzegać problemy tam gdzie inni są nanieść lepiej ich nie dostrzegają uważają że wszystko jest oczywiste czyli jest to cały zespół pewnych umiejętności właśnie krytycznego myślenia analizy syntezy który wykracza poza wiedzę akademicku no bo oczywiście filozof powinien wiedzieć co mówił Platon albo o co tam Arystoteles twierdził na temat czterech żywiołów ale o wiele ważniejsze jest to żeby być filozofem także jako ktoś kto posiada określone zdolności określoną umiejętności i one bardzo przydają się w życiu weźmy jeden prosty przykład chociażby umiejętność debaty Tutaj normalnie w świecie takim nie akademickim ludzie często są przyzwyczajeni do tego że gdzie pojawia się spórka musi być koniecznie racja po ich stronie Oczywiście to znaczy na ogół twierdzi się że jeżeli ja włożyliśmy nie ważne czy to jest czy Chodzi o kwestie etyczną czy polityczną czy jakąkolwiek inną to ja muszę mieć rację wszyscy inni się filozofia użytego że nie ma czegoś takiego jak całkowita pewność że każdemu naszemu kontrargumentowi zawsze odpowiada pewien koncert i teraz cała Rzecz polega na tym żebyśmy my mieli prawidłowo kiedy my jesteśmy w stanie odejść od wymogów 100% pewności kiedy zdajemy sobie sprawę że nasze stanowisko również ma problemy i nie jest stanowiskiem które da się całkowicie ostatecznie obronić jesteśmy bardziej skłonni do konsensusu do szukania kompromisu i Chociażby to jest taka jedna z prostych umiejętności która pewnie wielu z nas by się przydała czyli widzieliście moje filmy No to wiecie że tam zawsze staram się pokazywać dwie strony sporej i pokazywać że obie mogą mieć rację Dla nas to jest nie do pomyślenia przecież ktoś musi w sporze wygrać dla filozofa jest oczywiste że spory które się podejmuje toczą się od setek lat braliśmy udział najmądrzejsi ludzie jacy chodzili po tej ziemi i w spore są nie do rozstrzygnięcia teraz Wyobraźcie sobie co by było gdyby zamiast te zacietrzewienia i takiego upierania się tych swoich poglądach właśnie wszedłeś takie krytyczne myślenie świadomość trzeba mieć swoje powody ale że nie są to poglądy zaprezentowane raz na zawsze no to jedno z umiejętności oczywiście która które daje filozofia i ostatnia kwestia zauważmy jak tego typu umiejętność przydaje się w demok społeczeństwie gdzie każdy ma prawo głosu każdy może wyrażać swoje poglądy a my musimy jakoś z tymi poglądami żyć tolerować je Zauważcie słowo tolerować Nie oznacza źródło słodyczy akceptować czy afirmować tylko znosić tej Po prostu musimy się pogodzić z tym że ktoś może mieć inne poglądy o wiele lepiej jest się zgodzić na poglądy innych ludzi kiedy zdajemy sobie sprawę że nasze własne nie są absolutne No to chociażby taka jedna z podstawowych umiejętności do których prowadzi filozofia i jak cieszę się że moi widzowie dostrzegają i w tych takich fundamentalnych niekiedy spora gdzie wydaje się że ktoś musi przecież rację prawda leży pośrodku jest naprawdę i dlatego każdemu zawadza

czyli wynika z tego że filozofia nie jest do końca tymi różnymi ideami a jest to bardziej sposób myślenia nastawiony na na głęboką logikę można powiedzieć że jest to to i to co znaczy że żeby być dobrym filozofem i żeby rozstrzygać te wielkie problemy filozofii takie na przykład Czy istnieją uniwersalia Czym jest praca Czym jest wiedza Jak poznałem świat zewnętrzny czyli istnieje Bóg Czy istnieje Czym jest umysł trzeba mieć pewne narzędzia logiczne i one naprawdę przydają się w codziennym życiu nie mogę zapomnieć takiej sytuacji kiedy Rozmawiałem kiedyś sobie z moich studentami w jakimś tam pubie byliśmy sobie rozmawialiśmy o czymś A jakiś kwestiach takich zapalnych i ja po prostu miałem zbijać argumenty moich oponentów zanim one się tak naprawdę pojawiły i ktoś powie No super wykształcony filozof Nie po prostu człowiek który ileś lat filozofii siedzi ma pewną zdolność bardzo szybkiego łapania o co chodzi w sednie argumentów i oponentów prawda wczoraj na moim kanale okazał się odcinek dotyczący istnienia Boga oczywiście dobrze wiemy że ludzie są podzieleni pomiędzy tych którzy potrafią i nie wierzą ja przedstawiałem argumenty za i przeciw przynajmniej jednego dowodu zwanego No i oczywiście Mamy mnóstwo złych argumentów za ich przeciw i kiedy ja z dziesiąty czy 12 słyszę jak ktoś mówi na przykład że nie wiem że mamy argument który dowodzi że powiedzmy przekonanie o istnieniu absolutu wykształciło się w toku procesu doboru naturalnego No takie po prostu powiedzieć po 12 raz sprzątam Ten argument że jest zły w związku z czym właśnie tego uczy filozofia tego żeby żeby widzieć że trenować się argumenta w ścisłej argumentacji i tak dalej ktoś się nie zetnie z tym że jego argumenty jego przekonania są wadliwe No to może oczywiście o tym nie wiedzieć i naszym ja uważam że obowiązek obowiązki i filozofów jest uświadamiać ludzi że że argumenty którymi się posługują są często słabe a co gorsza przekonania których za pomocą tych argumentów bronią są często nabyte w sposób przypadkowy możemy zapytać dlaczego ktoś na przykład ma przekonanie pojedź kontrowersyjnymi tematami o słuszności eutanazji albo ma przekonanie że monarchia to najlepszy ustrój na świecie stara się to było jakieś tutaj zobaczyć czy ten ktoś rzeczywiście racjonalnej refleksji to są do tego wniosku czy może jest tak że chociaż kiedyś usłyszał o tym i stwierdził że to jest dobry pogląd albo nie wiem przekonań go o tym rodzice albo koledzy albo nie wiem książka którą aktualnie czytał albo jakiś program w telewizji w Kartezjusz zauważ jedną bardzo dobrą rzecz że my traktujemy przekonania jako własne przekonanie ogólnie rozumiane jako najgłębszą część nas samych która się z nami absolutnie zrosła ale nie zdajemy sobie sprawę że kiedyś te przekonania były dla was obce żebyśmy pod wpływem przyzwyczajenia się z nimi z roślin i od tamtej pory ich nie kwestionujemy a filozof to jest właśnie ktoś kto te zostanę przekonania kwestią jak to burzy nasze zadowolenie No ale właśnie przez to pozwala nam odkryć co tak naprawdę myślą jak im tak naprawdę jesteśmy i jakie racje mamy żeby głosić takie poglądy a nie inne No i w tym właśnie upatruje największej wartości filozofii która nie jest znaczy nie jest w całości jedynie suchą akademicką wiedzą

Myślę że już poniekąd wszedłeś na temat wolnej woli tego że nasze przekonania tak naprawdę nie są nasze i mówiąc o tym debatowaniu mam wrażenie że twoja zdolność debatowania w tym momencie wynika z obycia z tym dopatowaniem samej praktyki w sobie że już tyle razy coś słyszałeś że znasz to od podszewki i teraz pytanie czy czy jesteś dobrym debatantem dlatego że masz jakieś inny sposób myślenia czy po prostu robiłeś już to tyle razy że już znasz to na wylot Myślę że jedno wynika z drugiego to znaczy ja mówiąc szczerze nie lubię ogólnie rzecz biorą w dyskusji tak jak czasami się nie spotkałem ateiści z teistami tam dyskutują się spierają zwłaszcza Moim zdaniem debaty oksforskiej gdzie publiczność tepatuje i rozstrzyga debatę wychodząc bez jakichś tam wyjściem albo głosując To nie jest mój sposób dyskusji dlatego że to skłonia zawsze do pewnego populizmu to znaczy my próbujemy przeciągnąć swoich do swoich poglądów jak największą liczbę ludzi i dowieść sobie tym samym że mamy rację Spójrz na przykład kiedy wygłaszać jakąś tezę i Kładziesz na jakąś stronę internetową i widzisz dostałaś łapek w górę Ile dostałeś plusów prawda masz wrażenie że to ty masz rację ja czegoś takiego nie lubię ponieważ tam gdzie Większość idzie z jakimś poglądem tam jest trudniej o prawdę w związku z tym czy nim debatować nie wiem rzadko debatuje moim środowiskiem naturalnym są seminarium uniwersyteckie ewentualnie kanał na YouTube będzie tam czasem w komentarzu Wrzucę i i tak to wygląda natomiast zdecydowanie filozofia daje pewność zdolności w zakresie właśnie umiejętności argumentacji dlatego że umiemy na przykład wiemy jak sformułowanie jest w ogóle argument mówimy tak argumentujemy a co to jest argument argument to jest coś bardzo formalnego coś co ma przesłanki z tej strony wniosek są różne typy argumentów są argumenty redukcyjne prawda i my jako filozofowie którzy to wiedzą na przykład powiedzieć No tak twój argument to jest argument przez analogię No ale akurat przez Analog jest on na przykład zawodny albo twój akom indukcyjnym ale indukcyjny również do was zawody No ponieważ wnioskujemy od skutku do przyczyny związku z tym na przykład nie jest argument który ma jakąś tam dużą moc Albo widzimy że w twoim argumencie są błędy formalne na przykład błąd Uwaga to będę to wszystko magią słowną będziecie principi albo ignorancja lmh albo błądek hiblokacji albo jakieś inne błędy wynika i analogicznego i swój argument jak to się czasem mówi depatach internetowych jest inwalidą my to widzimy od razu No bo to jest nasze naturalne środowisko pracy argumenty argumenty Sport dyskusje więc to zdecydowanie zaprawia w Boga natomiast tak jak w dobrym dyskutantem jestem Nie wiem nie wierzyłem się nigdy specjalnie Zresztą kto wejdzie na mój kanał zobaczy że moje zdanie jest szczelnie ukryte za omawianie poglądu innych Dlatego że wierny jestem hasło Sokratesa że wiem że nic nie wiem A może zawsze powtarzam to na zajęciach wielu znacznie mniej niż moich studenci bo ja już przeszedłem szkołę wątpienia we wszystko w związku z tym moja Wiedza jest znacznie mniejsza niż przeciętnego człowieka i dlatego otwarcie się przyznaje A jeśli masz mało wiedzę No to trudno jest gdybacie broni swoich poglądów prosić po prostu albo nie ma albo nie jest ich pewne

czy jak filozof mówi że ma mało wiedzy to nie umywa sobie poniekąd rąk od odpowiadania na pytania po prostu czy to nie jest taka wymówka Poniekąd jest i problem właśnie polega na tym głównym filozofią że ona w Burzy nasze zadowolenie ale nie daje nic w zamian to znaczy ktoś może powiedzieć No dobrze nie mamy argumentów konkursywnych czy rozstrzygających za eutana się albo przeciwko min ale jakieś prawo uchwalić trzeba prawda A to są może zrobić filozof No to jest jedne stwierdzenie że w ramach jednego systemu etycznego eutanazja jest dopuszczalna w ramach drugiego nie jest ponieważ

w związku z tym jest to pewnego rodzaju ucieczka natomiast myślę że jest w tym też pewna wartość filozofii nawet może kluczowa wartość filozofii ponieważ uczy nas ona że nasze rozwiązania które przyjmujemy są to pewnego stopnia arbitralne to znaczy my nie jesteśmy w stanie ich tak naprawdę rozstrzygnąć na gruncie obiektywnych przesłanych my w życiu szukamy pewności ja nie wiem może to jest jakaś kwestia ewolucyjna że człowiek poszukuje pewności Natomiast ja jestem prawie że pewne żeby nie przeczytam sobie że pewność istnieją to znaczy nie ma czegoś takiego jak absolutna pewność naszych przekonań i wszystko można zakwestionować tutaj oczywiście można podpaść bardzo wielu ludziom ja na przykład zawsze uśmiecham się trochę pod nosem kiedy słyszę czytałam ostatnią książkę Łukasza sakowskiego która się nazywa dwie książka my tam autor W pierwszym rozdziale dokonetki pewnej analizy filozoficznej teorie ewolucji której oczywiście pełni Ja też jestem oczywiście człowiekiem który który ale ale Łukasz Sakowski używa takiego argumentu że mamy na rzecz teorii ewolucji tysiące dowodów to jest oczywiście prawda to nie ulega po prostu że mamy tysiące dowodów z bardzo wielu dziedzin Jest ale autor nie wspomina o tym że wystarczy jeden argument przeciwko żeby teoria się posypała przecież teorii wystarczy jeden bo w praktyce jest tak że jeżeli naukowcy mają ileś tam tysięcy twierdzeń potwierdzających jedno przeczące to się tym na ogół nie przejmują to mówią aptek było dla aparatury przejmować ale ale mimo wszystko w zasadzie wystarczy jeden argument przeciwko żeby te [Muzyka] oriencji opalić I wiesz kiedy ktoś na przykład mówi mi że teoria ewolucji jest jakimś nienaruczalnym poglądem podstawów współczesnych jest naukowej to ja się zgadzam że to jest postawa współczesnej więc naukowych Ale nie jest to najmniej nienaruszalna powstaje sobie sprawę że w nauce Wystarczy jedno twierdzenie które podważa nasz nieskończenie duży zbiór dowodów i ta teoria przynajmniej co to zasady powinna zostać odrzucone wyobrazić jakie to później oczywiście zgłoszenie wśród ludzi Mówią No to jak ty chcesz w tej paraliżujesz nam naukę prawda jakimi swoimi filozoficznymi wakacjami dokonujesz destrukcji ani oferujesz nic w zamian prawda bo takie było twoje pytanie czy my nie umywamy trochę rąk znaczy my gorzej bo nie tyle nie umywamy rok ile my psujemy cały czas tak to jest takie słynne powiedzenie że naukowiec poszukuje odpowiedzi na wszystkie pytania a filozof poszukuje pytań wszystkie odpowiedzi i coś w tym jest natomiast nie sądzę że to jest łatwe działalność która jest szkodliwa znaczy ja uważam że to jest właśnie pozytywna cecha a nie negatywna cecha filozofii ale oczywiście ten element używania rąk z pewnością jest więc się nie dziwię ktoś popiera do łopaty prawda filozofowie powinni iść a nie to jakaś nam dobrze wiemy że bez historii bez filozofii nie byłoby w historii pasa wielopopowych natomiast pewności wyrasta z rozporządzenie filozoficznych Co by było gdyby kogoś zamiast na konie poruszał się na promieniu światła albo fiska kwantowa jest przecież dziedziną Która wyrastała z dyskusji Nie nawet stricte stricte fizyczne chociaż oczywiście też No ale 25 roku w Kopenhadze wszystkim to środowisko było środowiskiem gdzie spotykali się fizycy dyskutującą filozofii religii i fizy przy okazji w związku z tym tam ferment to pytanie to to wątpienie to szukanie problemów chyba jest jednak potrzebne

teraz z tego co mówiłeś mam wrażenie że wynika z tego że filozofia jest niczym narzędzie które jest pomocne w innych dziedzinach aby dość bliżej prawdy tak Czyli to może być jedno zastosowanie praktycznej filozofii czy dobrze myślę tak zdecydowanie lepiej bym tego nie ujął jest to jedno z narzędzi które pozwala nam dojść do prawdy Pokaż nam zadawać pytania tam gdzie inni biorąc je za pewnik dla mnie jest to absolutnie postawa funkcja filozofii bardzo dobrze to ty byłeś Moim zdaniem jednym z praktycznych celów filozofii jest popchnięcie nas bliżej prawdy ale nie poprzez mówienie masz rację ta jest tak jak mówisz tylko właśnie dokręcanie śruby i mówienie a jeżeli A co jeśli a może jednak jest chyba właśnie taka jedna z podstawowych ruch filozofii w już nawet nie w życiu ale nawet w naukach chociażby filozofowie również ważną funkcję pełnią a w nie zadając takie dziecinne z pozoru i irytujące niektórych z pewnością pytanie

i w związku z tym że te pytania są irytujące czy nie jest we współczesnym świecie także ci naukowcy z innych dziedzin próbują odepchnąć tych filozofów i nie szukałem ich pomocy a wręcz przeciwnie starają się ich zablokować przy przy poszerzaniu wiedzy na jakiś temat Oczywiście że tak jest przynajmniej w niektórych wypadkach Stephen Hawking napisał w roku 2018 chyba jeszcze taką książkę z leopoldem Melody w której pisze że filozofia jest marca i on podaje na to bardzo poważny argumentarz mówi tak że filozofia oderwała się zupełnie od swoich takich naukowych korzeni że że już nie jest w stanie wyrównać nauką szczegółowym takim jak fizyka powinna No ja się nie znam coś tam o fizyce prawda

ale to jest samo jak o fizyce Natomiast tutaj wiadomo nauka idzie bardzo szybko naprzód i my filozofowie straciliśmy trochę kontakt jakby z rzeczywistością głosi Hawking w związku z tym on argumentuje że jeszcze w XVII wieku No filozofia była ogólnie to jest bardzo długi czas filozofia była rozumiana jako ogólna nauka o wszystkim i tak na przykład w XVII kiedy w 1683 roku albo piątek nie była trzeci Newton napisał swoje wielkie dzieło to zatytułuje prowincja matematyka filozofii naturalizm czyli matematyczne zasady filozofii przyrody Uważam się nie zapisyta ale za filozofa natomiast dobrze wiemy że w XVII

wiekuiła się fizyka w dziewiętnastym wyodrębniła się najpierw w latach 30 socjologiach Potem w latach 70 psychologia więc ta ta ta filozofia została rozebrana na części no i w latach 30 XX wieku zaczęto pytać po co w ogóle jest filozofia i uznano że ona jest po prostu Ana lizą najlepiej postawił Hawking stwierdza że skoro filozofia nie nadąża za rozwojem naukowym i nie nadąża za rozwojem języka naukowego No to w ogóle filo zupełnie nie ma sensu i jest po prostu już martwa powinno zostać zakopana została rozebrana na części rozpacelowana i koniec historii Profesorze w tej książce Stephena Hawkinga ile opowiadamy po stwierdzeniu które pada się w jednej z pierwszych stron

świat i tak dalej więc trudno jest egzorcyzmować filozofię i popadając jednocześnie filozofię mój ulubiony argument przeciwko tym którzy mówią że filozofia nie jest nauką brzmi tak nie jestem nauką jaka metoda naukowość to powiedziała mikroskop teleskop Zderzacz Hadronów może nie ma metody która opowiadam że filozofia nie jest nauką twierdzenie że filozofia nie jest nauką jest filozoficzne bo jest potwierdzeniem metanaukowym oczywiście niekiedy fizycy mają rację na przykład ja osobiście sytuję się obecnie w obecnie żywym nurcie filozofii czyli takiej w której celem jest ścisłość precyzja właśnie argument definicja i tak dalej natomiast dobrze wiemy że istnieje również drugi odłam filozofii można powiedzieć tak zwana filozofia kontynentalna jeżeli ktoś nie lubi tej nazwy to po prostu ogranicza się do mówienia o filozofii poststrukturalistycznej która posługuje się zupełnie metodami zupełnie innym językiem No i na przykład są w ramach tej filozofii kontynentalnej naukowcy tacy jak Julia crysta którzy używają twierdzeń z zakresu fizyki kwantowej sposób zupełnie pozbawiony zrozumienia żeby Jak to się mówi filozofialistycznej budować dyskusję nawet jeśli kiedy coś takiego pierze jakby co za głupoty co takie rzeczy tutaj wypisywać tylko w ogóle nie masz i wtedy właśnie pojawia się zjawisko tak zwanych Science Wars czyli wojen naukowych wojen w których biorą udział Filozofowie i naukowcy gdzie jedni mówią że nauka zdjęcia dzieci verum s Czyli co oni powie nauka to jest prawda A to rozumiem że nauka na przykład to jest kwestia dominacji jednak nad innymi prawda że mamy to do czynienia z jakimś powiedzmy jakąś przemocą w związku z tym jest to wyraźny wyraźny wyraźna opozycja No i często naukowcy którzy krytykują filozofię krytykują filozofii strukturalistyczną podczas gdy my jako filozofowie analityczni bylibyśmy bardzo chętni być partnerami naukowców często jesteśmy ale niektórzy tacy jak Hawking uważają że jednak skompromitowaliśmy się i nie można się już z nami dogadać Nie zgadzam się z tym ujęciem No ale oczywiście jeżeli ktoś ma takie zdanie No to nie będę go przekonywał że że mam coś do powiedzenia o nauce pewnie nie mam ale zawsze mogę trochę z problematyzować i może w tym też jest jakaś wartość

mówiąc obrazowo mam wrażenie że filozofia jest taką matką innych dziedzin nauki a te dzieci te inne dziedziny poniekąd się zbuntowały i nie lubią swojej matki i nie chcą jej słuchać Ale też mówiąc że filozofia jest nauką trzeba zadać sobie pytanie Jaka jest definicja nauki i jedną z głównych cech nauki jest to że jest ona obiektywna a filozofia jednak jest jej daleko do obiektywności i czy w ogóle jest obiektywność to jest kolejne pytanie filozofii więc nie da się tak tego łatwo powiedzieć i często mam wrażenie że jak różne debaty mają miejsca albo dyskusje to wszystko toczy się za sprawą tego że oponenci mają inne definicje danych słów No to zaopatrujesz tak oczywiście powiedziałeś kilka bardzo ważnych twierdzeń które raczej muszę rozwikłać po pierwsze moim zdaniem obiektywność jest niemożliwa dlatego że nie istnieje coś takiego i teraz każdy z twoich słuchaczy czy widzów może sobie przeprowadzić ten eksperyment sam nie jesteśmy w stanie przez całe nasze życie wyjść poza obręb naszych umysłów tak nie jesteśmy w stanie stanąć na zewnątrz nas i powiedzieć co tak naprawdę nas otacza my to co widzimy w przefiltrowane przez nasz Układ poznawczy już nie Mówię oczywiście o tym że nasz Układ poznawczy nie odwzorowuje się na to jeden do jednego że go bardzo zalecę modyfikuje No ale nasz to co twierdzimy jest między innymi kwestią motywacji przekonań przeszłych doświadczeń itd w związku z tym my nie jesteśmy w stanie dojść do obiektywnego poglądu na świat możemy jedynie dojść do poglądów które Kazimierz ajtukiewicz nazywa w swojej książce w swojej książce kierunki filozofii Inter subiektywną komunikowalnością i Inter subiektywną weryfikowalnością Czyli my możemy głosować stwierdzenia które możemy drugiemu zakomunikować w sposób jasny i wyraźny i głosimy twierdzenia które mogą być sprawdzone Następnie przez kogoś innego

jest w cenie to znaczy jeżeli mam stan mistyczny albo jeżeli na przykład nie wiem zażyłem jakiś narkotyk i nie jestem w stanie opisać co się ze mną działo Mam wrażenie że Odkryłem coś ważnego ale nie potrafi zakomunikować tego drugiej osoby No to możemy stwierdzić że jest to jakieś coś tu jest nie tak z tą nauką natomiast natomiast jeżeli chodzi o indektywną sprawdzamy Przecież cały problem jeden z największych problemów psychologii chociażby czy socjologii polega na tak zwanej niereplikowalności badań to znaczy że my robimy badania przeprowadzamy badania psychologiczne czy socjologiczne a potem nie jesteśmy w stanie powtórzyć no to co to jest zainteresowa lność zreplikować tego badania mało tego ostatnio mówiłem to moim studentom na zajęciach w zeszłym tygodniu A tych zajęcia miałem akurat sporo W zeszłą niedzielę miałam taki dzień wolny postanowi łem sobie żeby odpocząć wziąłem sobie na warsztat zagadnienie nauki pseudo nauki No i próbowałem dociec Czym różni się nauka od pseudonautów i może tam być szokujące dla niektórych ale doszedłem do wniosku idąc za larwę laudanym znanym historykiem filozofii nauki że nie ma takiego kryterium odróżnienia nauki Od pseudo nauki dlaczego Bo kryterium definicja nauki jest zbyt nieostra czyli definicja nauki jest zbyt Szeroka rozumieta żeby móc powiedzieć Czym różni się ona od co do nauki niektórzy powiedzą ja na przykład w nauce Testujemy hipotezę a pseudona oceni Testujemy hipotez No dobrze no Ale problem jest taki jak testować na hipotezę w językoznawstwie na przykład albo w literaturoznawstwie prawda Ktoś powie nauka przewiduje zjawiska No to jaki zjawiska przewiduje historię jak jak przywieźć zjawisko na przykład nie wiem Mamy fakt Bitwa pod Grunwaldem wydarzyła się w roku 1410 tam i tak dalej to mamy różne potwierdzenia Ale jak w jaki sposób Ma ono żeby być testowany nie ma takiej możliwości nie ma możliwości żeby na przykład historia przewidywała pewne przyszłe stany rzeczy oczywiście związane jest z tym że że mamy dwa pojęcia w języku angielskim Science i te dwie dyscypliny są jakoś tam rozróżnione zresztą to samo mamy czasem kiedy mówimy że są nauki nomotetyczne i idiotyczne jedne formułują prawa inne są faktami o jednostkowych wydarzeniach No ale właśnie kiedy bierzemy polskie słowo naukę i próbujemy z niego wycisnąć treść No to się okazuje że jak z jednej strony mamy historię literaturoznawstwo a z drugiej fizykę czy chemię No to nie ma Właściwie niech sobie je łączyło A skoro nie ma czegoś takiego No to nie można też sformułować definicji pseudoma ludzi Nie oznacza to że nie ma potwierdzeń pseudonaukowych bo takie z pewnością są wiemy że nie działa Alchemia wiemy że nie działa astrologia chociaż Być może niektórzy się ze mną tutaj nie zgodzą Natomiast ja bym raczej i ten zalałtanem mówił o tym że istnieje podział na nauki na twierdzenia które są racjonalnie uzasadnione i takie które nie są racjonalnie uzasadnione a nie na nauki i psychopa nauki bo masz takie wrażenie trochę jak słowo pseudona nauki bywa używane w dyskusji jako takiej takie emocjonalny wyraz postawy względem jakiegoś twierdzenia np mówi a was trochę kontrowersji będzie lewak albo nie wiem naziol no to tak samo Musi być pseudo naukowiec no Jest to pewne takie wyraz emocjonalny to nastawienia do możliwość twierdzenia Ale jak Przecież wszyscy miałaby się różnić co do nauka od nauki trzeba odpowiedzieć na pytanie Czym w ogóle jest nauka a nagle się okazuje że kryterium jednoznacznych kryteriów nauki po prostu prawdopodobnie nie ma w związku z tym nie mamy po prostu definicji nauki przez co pojęcie pseudo nauki też tutaj od tematu ale chciałbym tutaj zauważyć że obiektywność nauki taki taki mit nauki jako jako zbawcy ludzkości nie do końca nam służy napisałem taki znaczy ktoś do mnie napisał taki komentarz że naukowiec jak powiedziałam taką tezę wygłosiłem że naukowiec się cieszy kiedy coś opalę jako stwierdzenie możemy coś napisać na absolutnie naukowiec śmieci szybko naukowiec chce mieć rację i chce nas prawdę Na co ja zawsze nieodmiennie odpowiadam że problem w tym że prawdę to chcę mieć powiedzmy kapłanek jakieś religii a nie naukowiec bo naukowiec jest zawsze otwarte żeby swoją to zrewidować tym się różni nauka od religii Jeżeli mamy jakieś jakieś jedno stwierdzenie wskazać że nauka to że religia to dogmaty które zawsze można obalić zawsze mogą okazać się inne kiedy o tym zapominamy i czynimy z nauki religię No to moim zdaniem musimy się szykować na poważne problemy

a propos twojego wyrażenia na temat naukowców ja bym dał prawdziwi naukowcy No bo niestety prawda jest taka że dużo naukowców w tych czasach jest takimi naukowcami jakcy powinni być teoretycznie a jeszcze a propos badań psychologicznych to istnieje badanie które mówi że 90% badań psychologicznych nie jest replikowalnych więc w ogóle nadają się do kosza można powiedzieć że obniżymy o chyba że obniżymy kryteria tego co rozumiem przez psychologię do psychologię znajduje się niesamowitym rozkroku pomiędzy byciem nauką filozoficznym taką jaką jeszcze była powiedzmy do ponad 30 no niech to eksperymenty piarzeka przykładowo psychologii rozwojowej czy teoriesona czy czy jakieś tam jeszcze nawet tam jacper w latach 40 to też jest jeszcze taka humanistyczna A to tendencją do bycia nauką właśnie w stylu fizyki Czy chemii gdzie mamy właśnie prawa twierdzenia które są modyfikowalne i nagle się okazuje że jest niemożliwe i psychologia nie bardzo jest ze sobą zrobić Czy czy Psychologowie obecnie są tym psychologami takimi aktywne wzorującymi się na naukach fizycznych natomiast pytanie jest takie czy nie powinni jednak skręcić w stronę bardziej humanistyczną psychologia jako nauka oddzielna od filozofii wykształciła się dopiero często się pojawia taką datę 1879 rok kiedy

laboratorium psychometryczne prawda więc to jest bardzo młoda nauka która myślę szuka jeszcze w swoich tożsamości i tutaj sam zauważyłeś że są pewne problemy z tym że ta nowa tożsamość niekoniecznie pasuje do charakteru jej twierdzy ale nie jestem metodologii psychologii więc się nie będę teraz podjąć bardzo ważny temat Cieszę się że zauważamy bo psychologia bywałby się traktowana jako Bóg święty karnawał A jak się jej bliżej okazuje że daleko i do tego miasta

Tak zgadzam się jeszcze mówiłeś że nie ma całkowitej obiektywności Myślę że jestem w stanie zgodzić się z tym stwierdzeniem Ale czy my potrzebujemy 100% obiektywność czy może nie istnieje takie coś jak ludzka obiektywność że na przykład mówiąc słońce świeci Oczywiście że obiektywnie w stu procentach nie da się tego potwierdzić ale to jest obiektywność która wystarcza ludzkości do tego żeby uznać to za prawdę czy w takim razie nie jest do końca tak sobie obiektywnością że Istnieją różne i stopnie z pewnością Tak z pewnością tak mogą istnieć różne stopnie obiektywności Natomiast ta obiektywność idealna jako bycie właśnie czasem się o to mówi o tym w filozofii jako nowher widok znikąd prawda Taki widok pozbawiony zupełnie takiej perspektywy jest oczywiście nieosiągalny każdy poznanie jest Poznaniem perspek

mówi o tym że istniał tylko dwa źródła naszej wiedzy to co myśmy sali zaobserwowali w swoim zmysłami i to co powiedzieli nam inni i teraz Oczywiście to co powiedzieli nam inni od razu już jest wykluczone z kategorii obiektywności No bo to spółdziel nam inni nie jest obiektywnie weryfikowany na przykład ty nie wiesz czy tylko lub odkrył Amerykę w roku historii pani powiedziała No słuchaj musisz tutaj pamiętać o tym że Kolumb odkrył Amerykę w tym roku a w tym i w tym roku Działo się coś innego rewolucja francuska i tak dalej OK

taki obiektywnej pewności poszukują zwolennicy płaskiej ziemi oni mówią jak nie zobaczę na własne oczy płaskiej ziemi to nie uwierzysz że jest okrągła prawda I teraz Oczywiście oni mówią tak Są dwa rodzaje wiedzy to te które widzę zmysłowo swoimi oczami i słyszą uszami i wiedzę wiedzę którą przekazują mi inni i teraz jak kwestionuje to co przekazują inni Bo chcę sam zobaczyć jak jest No niestety Problem jest taki że znaczy no trudno jest zobaczyć dzisiaj jest kosmosu żeby każdy płasko więc zobaczył że się na szczęście jest podobne to jest właśnie podstawa tej teorii że się mnie spłaska ale właśnie to drugie źródło te nasze zmysły one też są subiektywne o tym chociażby Pisze jakby pisał już imanuel kartony tą książkę a Donalda Hoffmana albo przechwaliłem mogę być na drugim płucach Donalda tak to jest książka taka jest rejestru Real czyli argumenty argumenty może przeciwko istnieniu świata rzeczywistego i tam dodatkowo mam dowodzi że na przykład teoria ewolucji wyposażyła nas w określony sposób w jakiej postrzegamy świat na te władze poznawcze nie są obiektywne nasze poznanie świata zakorzenia się w zdolnościach które były przydatne do przeżycia naszych przodków w związku z tym na przykład to co teraz widzimy nie jest odbiciem obiektywnego świata tylko jest jakby wypływa ze świata być może no zakładamy że tak jest ale jest przetworzone przez nasz strukturę naszego intelektu czy naszego umysłu ponieważ tak zostaliśmy zaprogramowani w procesie to było naturalnego Donald

Cat w XVIII wieku że nie jesteśmy w stanie poznać obiektywnie rzeczywistości bo wszystko co do nas trafia i jest już ujmowane w pewne kategorie naprawdę Patrzę teraz na tablicę na korkową na swojej ścianie i widzę że ona wyróżnia się od ściany a inny kolor Ale skąd wiem że ona się wyróżnia ten ustawił 6 miesięczne dziecko powiedzmy no to ono widziałoby tylko wielki zespół barwnych plam nie umiałoby być jego odróżnić jak odróżniamy rzeczy od siebie bo nabyliśmy pewnych prawdopodobnie pewnych pojęć które pozwalają nam odrębnić pewne rzeczy ze świata i nasz sposób kategoryzacji rzeczy w świecie jest oczywiście zależny od naszych potrzeb widzimy świadek jak tam to jest wygodnie jeżeli na przykład nie wiem Nie znasz się na samolotach No to uzna że samolot to jest jedna rzecz prawda No to cały się podrywa do góry cały ląduje koniec historii Natomiast jeżeli jesteś mechanikiem to oczywiście że samolot jest dla ciebie jednoznaczną tylko składa się nie wiem z kilkunastu tysięcy różne rzeczy prawda więc to jak ty widzisz daną rzecz zależy od tego jakie ma względnie jej oczekiwania jako pasażer samolotu Samolot jest dla ciebie jedną rzecz jako mechanik samolot się dla ciebie to jest ogromne liczby rzeczy prawda jako człowiek który idzie do biblioteki powiedzmy biblioteka jest dla ciebie jedną rzeczą dla biblioteka to jest ogromny zbiór kilkudziesięciu tysięcy czy kilkuset tysięcy książek w związku z tym nasze poznanie Czy nasza odpowiedź na pewne podstawowe pytanie Z ilu rzeczy składa się tym oto długopis czy ten długopis jest jedną rzeczą zależy od tego jakie przypisuje nam funkcje prawda to są dwie rzeczy to jest jedna może zatyczka na końcu to zależy od naszych potrzeb w związku z tym to dowodzi że obiektywne poznanie świata jest niemożliwe właśnie dlatego że nie ma czy może inaczej Nie chcę Brzmieć tak kategorię istnieją pewne fakty które zależą od tego żeśmy po prostu się jakby wywarunkowali Czy w procesie socjalizacji Czy w procesie ewolucji Żeby widzieli w takiej a nie inny sposób jeszcze jeden ostatni przykład to na przykład to niech to będzie przykład rzeczy skonstruowanych społecznie takich jak dzieła sztuki albo pieniądze pieniądze czy gazety to są przykłady rzeczy skonstruowanych społecznie prawda dobrze wiemy że pieniądz ma wartość tylko wtedy kiedy Umówimy się co do tego że że ma on temat dość albo na przykład obraz jest cenny albo obraz jest piękny serii tylko wtedy kiedy umówimy się że jest pięknym cennym dziełem sztuki w związku z tym to są przykłady również rzeczy które pokazują że nasze obiektywnych z nich to jest bardzo bardzo porządne dlatego w fizyce często mówią My nie mówimy o świecie Albo inaczej my mówimy o świecie ale zdajemy sobie sprawę że ten świat schowany jest za tym jak my ten świat to jest najemy na przykład fizyk który obserwuje rozpad atomu promieniotwórczy i wisieć pewien błysk ale on oczywiście się domyśla że za tym błyskiem stoi pewien proces i oczywiście błysk który jesteście jest udane ale twierdzenie na temat samego przebiegu procesu rozpadu promieniotwórczego jest już twierdzenie które wykracza poza jego doświadczenie bo to natomiast Max plan o którym mówiłem jasno Przyznaję że nasza wiedza ogranicza się do tego Co wiemy na poziomie zmysłów a cała reszta to jest domyślanie się dlatego trzeba być bardzo ostrożnym stwierdzeniem że nauka jest obiektywna nauka próbuje osiągnąć efektywność ale nie wiadomo czy tak taka obiektywność Zależy jeszcze Jak zdefiniowana ta idealna jest osiągalna osiągalna ta idealna z pewnością nie jest i jak jest takim efektywności można uzyskać to już jest pytanie otwarte i czy już możemy się wspierać wydawać

definitywnie wykraczamy już poza poziomem przedszkola i zapomniałem zapytać się na początku jeszcze nie mam problemu Ja tu rozwijałem temat zapomniałem się przed przed nagrywaniem jeszcze zapytać czy masz jakiś limit czasowy bo nie wiem w jakim stopniu mogę się tu rozgadywać nie nie ile chcesz W takim razie przy czym

nie zmęczył więc jeżeli ty nie jesteś zmęczone twoje widzowie się tym nie zmęczą to to ja tym bardziej cenię

super w takim razie więc te pierwsze 40 prawie minut rozmawialiśmy na temat sposobu myślenia filozofów i tej filozofii jako sposobem myślenia jako całość a teraz chciałbym cię zapytać o dokładne idee na przykład Jaka jest twoja ulubiona idea filozoficzna ja osobiście zajmuję się umysłem poświęciłem zagadnienie umysłu bardzo dużo czasu i [Muzyka] na gruncie tych tych badań nad umysłem moją ulubioną ideą jest chyba tak mi się wydaje pan psychizm to jest idea która głosi że cały świat to około nie ma składa się z drobinek świadomości teraz żeby wyjaśnić dlaczego ktoś w ogóle głosi taki szalony pogląd należy powiedzieć na pytanie Czym jest ludzki umysł czy Czym jest ludzka świadomość Oczywiście tych definicji ludzkiej świadomości może być bardzo dużo i inaczej na to pytanie odpowiedzą ludzie którzy z jakąś tam zaangażowani w wirtualistycznie inaczej odpowiedzą ludzie religijni No ale my jesteśmy tutaj filozotami i szukamy racjonalnych odpowiedzi Otóż ja rozumiem umysł Ja rozumiem że tak powiem najtrudniejszy problem umysłu przede wszystkim jako problem tego Jak to się dzieje że na przykład na podstawie elektrycznej pracy mózgu tworzą się przeżycia kolorów chociaż albo dźwięki Jak to się dzieje że prąd elektryczny w naszych neuronach jest w stanie wytworzyć przeżycia zasad koloru czerwonego albo jakiegoś gorzkiego smaku albo wrażenie nie wiem dźwięk gitary prawda No i pytanie jest takie jak to się dzieje wiele osób uważa że nie da się wytłumaczyć zachodzenia tego typu zjawisk tak zwanych doświadczeń czy po angielsku się chwali je nazywa ta po łacinie właściwie ale transmisja wprowadzisz w tej jakości przeżywania że nie da się ich wytłumaczyć na gruncie języka fizycznego Dlaczego Otóż No Wyobraźmy sobie taką sytuację to jest jeden z eksperymentów myślowych że mamy taką pewną neurolkę która nazywa się Maria no i Maria żyje zamknięta w czarno-białym pokoju od urodzenia albo możemy powiedzieć że ona w ogóle cierpiona opcję Czyli po prostu nie widzi kolorów zupełnie nie ma co wokół koniec akropopsy a nie będzie kolorów natomiast jest to specjalistka która posiada całą możliwą wiedzę na temat pewnego widzenia Jak przebiega tak jakby co się dzieje w siatkówce oka co się dzieje w nerwie wzrokowym wpłacie [Muzyka] natomiast więc oczywiście Maria musi być w przyszłości No bo obecnie zupełne jeszcze o widzowie była więc Maria ma całą wiedzę jaką można mieć powiedzenie kolorów oczywiście sama kolor nigdy nie widziała No i teraz eksperyment pytanie które zadajemy jest takie Wyobraźmy sobie że Maria albo wychodzi z czarno-białego pokoju Jeśli uważamy że ona żyła sobie w białym pokoju albo przechodzi operację odwrócenia akromatocji Tak więc przychodzi operację tak wchodzi się na stół operacyjny świat dokładnie jest po prostu wiecie w szarościach operacja się udaje Maria otwiera oczy i widzi na stole na stoliku obok jej łóżka czerwoną różę po raz pierwszy w życiu dostrzega kolor czerwony i pytanie jest takie czy Maria widzi widząc czerwoną różę po raz pierwszy uczy się czegoś nowego No jak myślisz Uczę się czy się nie uczysz i to jest pierwsza z czerwoną różę na mocna Myślę że definitywnie uczy się czegoś nowego bo już wcześniej mówiliśmy o tym z dwóch sposobach Poznania i pierwszy raz uczy się czegoś własnymi zmysłami więc definitywnie uczy się czegoś nowego ale Zauważyliśmy wcześniej że ona ma absolutnie całkowicie

pełną A to oznacza że całkowita wieża fizyczna na temat pewnego widzenia czy w ogóle mózgi człowieka nie daje nam wiedzy na temat tego jak to jest widzieć kolor czerwony A to oznacza że fizyczna teoria pewnego widzenia jest niepełna fizyka na zawsze pozostanie niepełna Jeżeli masz rację w związku z tym rozwiązanie jest takie że musimy znaleźć jakieś inne miejsce gdzie te nasze przeżycia potem możemy odnieść też do dźwięku kogoś kto jest niesłyszący do kogo chcesz sparaliżowany i tak dalej wszystkie nasze zmysły Możemy w ten sposób Jeżeli taki jest to oznacza to że musimy znaleźć jakieś inne miejsce na nasze przeżycia niż świat fizyczny oznacza to że na podstawie że sama wiedza o mózgu nie da nam wiedzy o naszych przeżyciach właśnie tych doznaniach koloru czerwonego czy dźwięku Co to oznacza No musimy jakoś pokazać że doświadczenia te własności widzisz cała nauka nowożytna zasada się na tym i to jest tak jest od Galileusza że cały świat można wyrazić liczbowo prawda na przykład nie wiem kolory wyrażamy jako długość i częstotliwość pewnej fali elektromagnetycznej tak samo dźwięki wyrażone jako długość i w pewnej fali prawda więc założenie jest takie że wszystko można wyrazić nagle okazać mam doświadczenia których nie da wyrazić i one są najbardziej to są ludzie na przykład tutaj tej liceum książkę Filipa Gocha ale chyba już ją dałam jako rozdawka do nagród na kanale

twierdzą że ta te te drobinki świadomości ta właśnie ta te kolory i tak dalej takie drobinki niefizyczne świadomości muszą być rozsiane w świecie Tak i na przykład te drobinki świadomości tworzą mój złożony mózg prawda one mają odpowiednią strukturę te drobinki świadomości tworzą mój złożony mózg który jest w stanie odbierać inne drobinki świadomości ze świata to jest właśnie pan cynizm prawda czy pogląd że wszystko dookoła mnie ma pewne własności psychiczne a dokładnie ma pewne własności fenomenalne czy właśnie jest tymi kwaliami jest tymi tymi współczesna fizyka wielu współczesnych naukowców Uważam że jest to problem absolutnie głupi skandaliczne że to jest jakaś magia tutaj totalnie rozgrywana na ich oczach że to trzeba to zaorać najlepiej ten pogląd Natomiast ja Żywię do niego pewną sympatię dlatego że jest ważne jest trochę bezczelny idzie trochę pod prąd A przede wszystkim wyjaśnia jedno z zagadek właśnie kluczowych za gadek lub umysłu Czyli jak to jak wytłumaczyć fakt że nasze przeżycia są mają pewną jakościową treść że że istnieje coś takiego jak jak to jest być mną jak to jest widzieć żółty jak to jest coś co nam gorzki prawda więc to tłumaczy Dlatego z tym takim trochę buntownikiem trochę bezczelnym trochę idącym pod prąd podejściem sympatyzuje bo jest właśnie otwarty przez lata go wyśmiewano była W ostatnich 15 latach jest to pogląd czy tam 20 jest to pogląd Który zdecydowanie przybiera na sile No i jestem bardzo ciekaw w kierunku w jakim się on rozwinie myślę że jeśli chcecie dookoła nas ze świadoma trochę szalenie ale jak się na tym tak zastanowić No to skąd pewność że wszystko co istnieje da się opisać fizycznie wyłącznie za pomocą liczb równań i tak dalej

słysząc o tego typu ideach właśnie jak ten pan psychizm mam wrażenie że czasem jak próbuje się w to wgłębić próbuje się skupić to dużo łatwiej po prostu powiedzieć Nie wiem i zostawić temat na boku po prostu jest on nie raz czygalny I w sumie bym miał za każdym razem rację gdybym po prostu mówił Nie wiem nie da się tego dowieść ze stuprocentową dokładnością więc przy takiej jest łatwiej po co po co to dociekać wszystko starożytna szkoła sceptyków głosiła że odpowiedź Nie wiem jest najwygodniejsza ponieważ daje spokój życia sceptycyzm odrodził się w XVI wieku w okresie wojen religijnych między protestantyzmem katolicyzmem w momencie kiedy niektórzy mówili ja nie wiem kto ma rację Ja wiem tylko że nie chce walczyć i niepewnej prawdy w związku z tym lepiej jest coś z boku i po prostu się w to nie zagłębiać Natomiast zauważmy jedną rzecz tu nie chodzi o to czy my jesteśmy w stanie dowieść czegoś z pewnością Czy lepiej samej z boku i powiedzieć Nie wiem jedyny powód dla którego ja pokażę wam psychicznie jest taki że Osobiście uważam iż Stanowi on otwór dla panującego właściwie od połowy XX wieku tak zwanego materializmu czyli poglądu że wszelkie stany mentalne które zachodzą w człowieku są wyłącznie stanami materii czyli salami mózgu krótkowem z jakimś pobudzeniem elektrycznym neuronów i tak dalej i tak dalej jest to problem bardzo popularny był przez pewien czas bardzo popularny wśród filozofów Myślę że bardzo ludzi do tej pory się z nim zgadza jeden z moich studentów która obecnie studiuje medycynę mówi że wśród jego kolegów jest to pogląd a właściwie domyślny natomiast no filozofia Pokazuje że jest to pogląd który ma swoje problemy Nie mówię że jest błędny jest prawdziwy czy nie czy w ogóle jest inna sprawa ale chodzi o to że to nam dowodzi że istnieją pewne problemy z takim prostym materialistycznym redukcyjnym spojrzeniem na świat XX wiek to filozofie ogólnie epoka kiedy filozofia próbowała być troszeczkę cięższa od papieża Albo bardziej naukowo od naukowców i pewne stwierdzenia przepychała do ściany To znaczy były takie twierdzenia które były bardzo radykalne schody na przykład uważano właśnie że metafizyka cała metafizyka jest bezsensowna że wszelkie przekonania moralne takie jak chociażby Nie wiem raz jest zły albo Cierpienie jest złe że to są tylko i wyłącznie pewnego rodzaju nastawienia emocjonalne i że tak naprawdę nie są to Oceny moralne tylko oceny najlepszym razie estetyczne albo Właśnie zasadzające się na emocjach albo właśnie że ludzkie umysł nie istnieje istnieją tylko w danym mózgu te wszystkie radykalne poglądy w XX wieku były podyktowane faktem jak największego uproszczenia wizji świata chodziło o to żeby ta wizja świata była jak najbardziej bezosobowa właśnie obiektywna postawiona tego czynnika subiektywnego który jest kłopotliwy wyjaśnienia zawsze natomiast okazało się że mamy coraz więcej argumentów że ta upraszczająca wizja świata jest nieprawdziwa fizyka znaczy inaczej filozofia pozbawiona metafizyki okazało się że jest właściwie wewnętrznie Sprzeczna emotiwizm czyli ten pogląd że twierdzenia moralne są wyłącznie wyrazem naszych emocji również nie jest dzisiaj szeroko przyjmowanych Chociaż nadal tutaj gdzieś antyrealizm czasami przyjmowany Czyli pogląd że twierdzenia o

tym czyżewce jest dobre albo złe nie są ani prawdziwe ani fałszywe tylko po prostu są wyrazem właśnie pewnych preferencji osobistych na przykład no i teraz mamy jeszcze ten ten pan psychizm który dowodzi że ten materializm był pospieszny i moim zdaniem nawet jeżeli nie dojdziemy do tego jak jest naprawdę bo jeżeli przed nami wzora długa droga bo może to naukowcy coś wykombinują jak to rozwiązać to nadal warto gonić tego króliczka właśnie Chociażby po to żeby wyzwolić się z mocy tego upraszczającego symplikującego myślenia to znaczy my naprawdę chcemy żeby nasz obraz świata był w miarę pełny w miarę wiarygodny a w tym wszelkie uposzczeniu nie pomagajmy chociażby w tym upatruje wartości takich kontrowersyjnych stanowisk że one podkładają nogę takim ulubieńcom wiesz filozofiatr jak każda inna dziedzina nie tylko nauki ale ogólnie czego ma swoje mody no i na przykład taki pan psychizm był zdecydowanie niemodny teraz jego popularny strasznie rośnie Co świadczy o tym że po prostu warto było go bronić prawda W związku z tym nawet jeżeli chciałbyś powiedzieć Nie wiem bo nie wiem jak jest naprawdę to mimo wszystko pewne praktyczne korzyści z filozoficznych dociekać z pewnością są w związku z tym można sobie mówić pod nosem nie wiem no ale to jest jednak warto wyjść na przykład i powiedzieć że A ja uważam że jest inaczej zobaczę co się stanie kto wie może coś się w tej zastał i skostniały filozofii bazującej na modach i powszechnie posiadanych przekonaniach zmieni

rozumiem dałeś bardzo wyczerpującą odpowiedź i wcześniej opisywałeś ten eksperyment myślowy z dziewczynką która tam nie widzi kolorów i myślę że te eksperymenty myślowe znacznie Pomagają zrozumieć pewne idee znacznie znacznie pomagają wejść głębiej właśnie w zrozumieniu i co więcej pełnią pewną funkcję rozrywkową Więc w takim razie czy mógłbyś teraz podzielić się swoim ulubionym eksperymentem myślowym pewnie czemu nie będzie to eksperyment z tej książki czarmers David czarna świadomość o której ja napisałem o tym eksperymencie całą licencjat jest to eksperyment z możliwości istnienia zombie tak Mamy zombie w filozofii To są takie istoty są są identyczne pod kątem struktury mózgowej z nami Czyli wszystko zwracacie się dokładnie tak samo jak na przykład twojemu albo w moim mózgu ale są dokładne A to on patron takim ale właśnie nie mają tych przeżyć światowych Nie mają tych przeżyć które ma magia Maria nie widziała kolorów a Zombie nie odczuwają dosłownie nic one działają jak dobrze zaprogramowania automaty ich mózg działa także one wszystko robią ale ich przeżycia mnie towarzyszą ich działaniom ich aktywności ich mózgu nie towarzyszą przyszłość świadome kolory smaki dźwięki zapachy wrażenia dotykowe tego nie mają zombie tak są oni oczywiście popełni odróżniany od ciebie zupełnie nie dałoby się natomiast byłby to ktoś kto był postawiony tego całego bogactwa Stanów fenomenalnych czy paliw które czynią życie wartym przeżycia prawda pijemy kawę czy tam herbatę nie po to żeby żeby tylko powiedzmy zmienić coś naszych wózkach ale żeby autentycznie coś odczuć mieć jakieś doznanie Zombie tego doznania nie mają Ale że ich mózgi działają dokładnie jak nasze No to oczywiście zachowują się tak samo jak my i teraz cały myk polega na tym że Zombies nie musisz Zombie istnieją w naszym świecie one nie muszą jeździć w naszym świecie ale wystarczy że istnieją w takim świecie Ja tak zwanym świecie możliwym takim wyobrażonym świecie by pokazać że jeżeli zastanawia mózgu nie idą zawsze stany fenomenalne Czyli ty doznania koloru zapachu i tak dalej to to oznacza że to Stany fenomenalne zapachy kolorowe dźwięki muszą być czymś innym niż stan mózgu No bo jeżeli możemy sobie coś takiego wyobrazić właśnie No to oznacza to że taki świat jest możliwy w którym byłyby nasze Zombie odpowiednie A to oznacza że pomiędzy naszymi mózgami a naszymi przeżyciami musi być właśnie prawo naukowe albo że nasze doznania muszą być czymś innym względem doskonałym

Czarnecka jest dosyć trudny złożony i techniczny Ale z niego wynikać to jeden bardzo ciekawy eksperyment czy może raczej twierdzenie które ja chciałbym tutaj względem ciebie zastosować to myślę że będzie dobry eksperyment taki bardziej praktyczny mianowicie masz tutaj różnych rozmówców prawda przed sobą których odpytujesz różne rzeczy Skąd możesz wiedzieć że rozmówcy ci są świadomi tak samo jak ty Czy możesz podać jeden argument że twoje rozmówcy i w ogóle wszyscy ludzie dookoła ciebie nie są zaprogramowanymi automatami które oczywiście reagują Jak światowi ludzie ale nie mają żadnego przeżycia tam Skąd możesz wiedzieć na innym słowie że ludzie to akurat nie są zombie jeden argument był w pełni wystarczy

No i tu muszę ci odpowiedzieć moim ulubioną odpowiedzią Nie wiem nie da się tego dowieść i tak myśląc na szybko no nie przychodzi mi nic do głowy Jak można to udowodnić po prostu nie da się wejść do głowy innej osoby i mówiąc o tych Zombie mi dużo bardziej pasuje do tej definicji słowo MPC w grach Często jest tak coś że jesteś główną postacią i masz wokół siebie różne postacie które powtarzają ciągle te same słowa albo po prostu zachowują się według pewnych wgranych schematów i to są właśnie MPC i właśnie MPC mi bardziej pasuje do tej definicji więc wracając do twojego pytania

właśnie o to chodzi że nie da się tego zrobić bo w tak zwanym problemie innym umysłów chodzi o to że nie umiemy wejść to bardzo tak nie powiedziałeś nie umiemy wejść do niczyjej głowy nie umiemy od środka zobaczyć czy co ktoś myśli co ktoś czuje i czy w ogóle cokolwiek myśli Czy czuje Natomiast co do tego terminu NPC on jest tutaj też bardzo trafny natomiast my traktujemy NPC często jako takie postacie które właśnie nie wiem podchodzisz do nich one powtarzają w kółko to samo to jest bardziej tak jak gdybyś grał byłbyś pewny że każdy Multiplayer a okazałoby się że każdy z botami byłbyś spędzasz tysiąc godzin w jakimś MMO dajmy na to i jesteś pewny że grasz z innymi graczami i nagle twórca ale numer Ja tak naprawdę to czytałem na taki serwer Gdzie są poczyc zaawansowanym si Nie no także Powodzenia fajnie nie dokładnie tak samo chodzi jeżeli chodzi o zombie Dlaczego mówię że Zombie poprosi przypominam taki przykład niż niż NPC bo NPC właśnie są powtarzalne na przykład działają na skryptach a Zombie działają dokładnie jak my bo ich mózg działa dokładnie jak nasze ale te wszystkiemu nie towarzyszy świadomym przeżywanie więc możesz sobie wyobrazić ta sytuacja tego serwera testowego serwera ze sztucznej inteligencją która zachowuje się jak świadomy człowiek i wiesz i zobacz ty już byś był wtedy rozczarowany No bo Powiedzmy że nie masz jakąś

jakąś gildię i tak dalej I nagle się okazuje że twórca mówi słuchaj

natomiast oczywiście nie ma żadnych dowodów że tak nie jest w związku z tym naszym ciekawym eksperyment który potrafi nas wyprowadzić

chyba zniszczyć nie

i tu narasta mi nowe pytanie a może my jesteśmy Zombie może my jesteśmy botami którym wydaje się że mamy jakiś wpływ na to wszystko No chociażby był było badanie było badanie psychologiczne było badanie psychologiczne w którym mieli tam badani wybrać kolor i okazywało się że kilka sekund czy sekund nie jestem pewny przed wybraniem koloru ich mózg już miał jakąś aktywność która mówiła że już zdecydowali więc czy możemy jesteśmy takimi Zombie nie wiadomo ale tutaj jest są dwie ciekawe rzeczy bo tak A jeżeli chodzi o to czy my jesteśmy Zombie to możliwe są możliwe jest następujące Argument że jesteśmy zombie ale nie zdajemy sobie z tego sprawy to jest dobrze powiązałeś zagadnienie wolnej woli zagadnieniem fali to są troszeczkę twardsze zagadnienia Ale świetnie powiązałeś bo w obu przypadkach nasz mózg daje nam wrażenie że my doznajemy jakiegoś stanu przekonania o tym że jesteśmy Twórcami danej decyzji albo przekonanie że widzimy kolor czerwony Czy zielony Natomiast w obu przypadkach jest to przekonanie błędne i teraz Oczywiście jeżeli chodzi o wolną wolę ty tutaj mówisz o tym że nasz mózg podejmuje decyzję za nas owszem są badania to są słynne badania Benjamina libeka z lat 80 które pokazują że mając wybrać powiedzmy ruch remontową ręką aktywność kory ruchowej kory mózgu następuje około 500 MS czyli pół sekundy przed Przed podjęciem świadomej decyzji natomiast bardziej szokujące są najnowsze badania które są prowadzone z użyciem tak zwanego funkcjonalnego rezonansu magnetycznego efmerai w myśl których można przewidzieć proste decyzje na podstawie aktywności mózgowej a nawet do 10 sekund nie zostaną podjęte i to oczywiście dla wielu i tu już wchodzimy na grunt Depot nad wolną wolę ustawiamy Zombie stawiamy umysł dla wielu osób jest to rozstrzygający dowód że my nie mamy wolnej woli ponieważ my jedynie wykonujemy polecenia które wcześniej podjął wykonujemy decyzje które wcześniej podjął nasz mózg w związku z tym Tutaj rzeczywiście te badania No dają nam takie bardzo bardzo smutne obraz tego że być może nasze decyzje Nie są wcale wcale uświadomione oczywiście badania to nie są rozstrzygające wrażliwszych twoich widzów którzy by w tym momencie stwierdzili że życie nie ma sensu tych badań warto im powiedzieć że to nie jest to że te badania są dostrzegające znaczy zauważmy dwie rzeczy po pierwsze tak naprawdę nie wiemy czy po prostu badani oszacowali źle momenty podejmowania decyzji prawda To jest jeden z problemów tego właśnie kiedy tak naprawdę decyzja została podjęta ale drugi Problem jest taki że te eksperymenty obejmowały bardzo proste czynności na przykład nie właśnie wybierz kolor czerwony Czy zielony albo kliknij palcem prawej albo lewej ręki i teraz my nie mamy żadnych relacji żeby wybrać jeden z tych kolorów na mojej kamerze który mam zakryć palca

nie ma żadnego tutaj kryterium dla którego miał wybrać zielony a nie czerwony natomiast zauważmy że my mówimy że człowiek ma wolną wolę zje i te decyzje często podejmowane są w sposób bardzo złożony na przykład nie wiem czy powinienem zmienić pracę czy powinienem iść na taką a nie inną uczelnię czy powinienem studiować u tego a nie innego człowieka i ten proces jest bardzo rozciągnięty w czasie na przykład wybranie koloru No to może być kwestia pół sekundy albo sekundy i można ją znaleźć konkretnie miejsce w usług i decyzja zapada ale przezorem pracy Myślę o tym motywów miesięcy żaden żaden neurolog miałby obecnie określić w którym momencie w którym momencie mój więc o ile oczywiście proste decyzje te osoby decyzje można uznać za to że podejmuje jej mój mózg nawet nie ma się co dziś podjąłem niejako na autopilocie prawda na przykład też nie decyduje o tym czy na gorącego pieca cofnę rękę czy nie tak poważne decyzje które zapadają dniami tygodniami czy miesiącami No tutaj już jest o wiele o wiele trudniej pokazać ten tak zwane neuronalny Korea czyli te te mózgową przyczynę tych tych tych zjawisk a właśnie tu możemy upatrywać wolnej woli istnienia w wolnej woli właśnie w tych długich decyzjach opartych na racjach Czy możemy No niektórzy tak głoszą Osobiście uważam że mamy inny argumenty które świadczą przeciwko jest niewolnej woli ale same te eksperymenty nie są nie są rozstrzygające

tak myślę że zaraz poruszymy głębiej temat wolnej woli A ja bym chciał cię jeszcze zapytać o inny eksperyment myślowy który wywołał w tobie największy efekt wow najbardziej Otworzył ci oczy na pewne kwestie czy przypominasz sobie taki eksperyment myślowy [Muzyka] Myślę że to mógłbyś właśnie eksperyment z Marią bo on jest bardzo prosty jest bardzo jest wydaje się na pierwszy rzut oka zabójców skuteczny jeszcze bardzo lubię eksperyment chińskiego pokoju Johna seria więc może to pokrótce Opowiem ci więcej Ogólnie rzecz biorąc teorię inteligencji dzielą się na dwa rodzaje teoria mocnej SA czyli A i właściwie po polsku więc nie ma szans angielskiego skrótu teoria mocnej Ai mówi o tym że Maszyny mogą być świadome dokładnie w tym samym sensie co człowiek natomiast teoria słabej Ai mówi o tym że Maszyny mogą jedynie udawać bycie świadomymi ale nie mogą być autentycznie świadome w takim stopniu co człowiek i teraz dużo dużo filozofów i zwolenników sztucznej inteligencji uważa że możliwe jest mocna Ai czyli właśnie termostatyczna inteligencja ale stworzymy Pewnego dnia Androida czy maszynę Czy sieć neuronową która będzie autentycznie świadoma natomiast przeciwko temu rozwiązaniu wystąpił amerykański filozof Johnson żyjący jeszcze i w latach 80 i zaproponował tak zwany eksperyment chińskiego pokoju teraz na czym ten eksklut polega dobrze wiemy że Podstawą określenia czy Maszyna jest świadoma czy nie jest tak zwany test Turinga też w którym ja polega na tym że tak zwany sędzia rozmawia z maszyną przez 5 minut rozmawia na komunikatorze No takim czasie normalnie na czacie na publikatorze rozmawia sobie z rozmówcą i nie wie czy rozmówca jest maszyną czy jest żywym człowiekiem jeżeli maszyna w ciągu 5 minutowej konwersacji przekonał 70% sędziów że jest żebym człowiekiem to wtedy alanturing twórca tego testu mówi należy uznać że maszyna po prostu jest inteligentna że umie zwodzić człowieka że osiągnęła pewnego rodzaju świadomość a przynajmniej umie się płynnie posługiwać językiem to jest jedna rzecz że on sobie pokazuje że nigdy nie będziemy wiedzieć czy nasza nasza sztuczna inteligencja jest mocna czy to jest mocne Dlaczego Dlatego że właśnie sobie taką sytuację że jestem kimś kto podejmuje te sturinga i wisi na klawiaturze pytanie No ale żeby to podkręcić Załóżmy że posługuje się językiem chińskim że jestem rodowiczym Chińczykiem i pisze tutaj na klawiaturze pytania ja akurat zadaję pytanie przykładowo

Co to jest za zwierzę ma cztery nogi i Rży No i wyskakuje na ekranie po kilku sekundach odpowiedź kochani i teraz pod kondensacji żeby rozstrzygnąć czy czy po drugiej osobie jest człowiek czy jest maszyny czy czy innych rozmówca rozumie język chiński czy go nie rozumie Sęk w tym że moim rozmówcą jest człowiek zamknięty w pokoju to nie jest maszyna tylko człowiek zamknięty w pokoju który dostał bardzo grubą książkę reguł w której jest napisane Jeżeli zobaczysz znak taki ataki to masz odpowiedzieć znaczkiem takim atakiem za każdym razem kiedy człowiek chińskim pokoju otrzymuje znak na ekranie monitora werkuje książkę reguł i o dobra muszę powiedzieć tym i teraz Oczywiście ja jako rozmówca z osobą uwięzioną w chińskim pokoju Myślę że on rozumieje za chiński on zupełnie nie rozumie języka chińskiego on tylko wykonuje pewne polecenie pewien program pewien algorytm Co oznacza że maszyna może pięknie składać znaki logiczne zdania ale zupełnie nie zna ich rozumienie to znaczy że maszyna może super udawać bycie inteligentną w sensie mocnym ale będzie inteligentna właśnie w sensie słabym będzie udawać że że jest świadoma ale nie będzie świadoma tak jak osoba w chińskim pokoju udaje że rozumie chiński ale wcale go nie rozumie ona ma tylko książkę reguł którą cię posługuje dlaczego tak się dzieje Otóż cel autor tego eksperymentu myślowego odróżnia tylko on to jest standardowe rozumienie syntaktyka to jest sposób można tak powiedzieć składania znaków prawda na przykład wyraz kod i kto różnił się syntakrycznie bo jedno jest złożone z liter ułożonych w porządku koty a drugie w porządku prawda w różnych porządku taktyką różnią się też pod względem znaczeń bo kod i kto oznaczają dwie zupełnie różne rzeczy po mięsa że kto sam od siebie niczego nikogo nie oznacza natomiast semantyka to jest właśnie znaczenie wyrażeń czyli czyli pewien ładunek czy ta zdolność to odnoszenie się do czegoś oprócz nieistniejącego w sieci Zauważ że słowo zamek prawda jest dokładnie takie samo syn taktycznie kiedy mówię zarówno o budowli jak i powiedzmy o zamku w drzwiach natomiast schematycznie Mogą być one różne i teraz Oczywiście maszyna może używać za nie ser na syntaktyki czyli skupiać się na składaniu z liter zdań ale nie potrafi za pomocą tych zdań odnosić się do czegokolwiek brakuje jej semantyki w związku z tym mocna zawsze pozostanie niemożliwa ponieważ nie będziemy mogli stwierdzić a właściwie będziemy wiedzieć że procesor komputerowy działa niczym ten człowiek zamknięty w chińskim pokoju składa znaki ale zupełnie nie zna ich znaczenia w związku z tym program własnej Ai upadek Oczywiście to nie jest eksperyment którego nie da się podważyć natomiast jest to do wątpienia jeden z ciekawszych dla mnie ekspertów bardzo polubię bo właśnie Pokazuje że jest bardzo intuicyjny pokazuje rzeczywiście że są pewne pewne problemy związane z tą koncepcją mocnych sztucznej inteligencji i to są uświadamia ogólnie ten problem związany z zeszłym inteligencją trochę związany z problemem innych umysłów to znaczy jeżeli stworzymy Androida który będzie do złudzenia przypominam człowieka jakie weźmy prawa czy na przykład wykorzystywanie go do pracy nie byłoby pracy niewolniczą czy można go odłączyć czy się nie dokona morderstwa wtedy Jan macuła na półce w książce można tak jak ja właśnie pokazuję idealnego Androida i główny bohater przez cały czas nie mieć to jest świadomy człowiek czy nie prawda jest jasna masz mnie bardzo dobrze udają Ale nie są świadome Natomiast nie chciałbym być skórze kogoś kto taką świadomą maszynę Pierwszy raz się spotka bo to może być bardzo cenne do oceny a wszelkie tutaj moralne jakieś dylematy będą szczególnie mocne więc to jest też Kolejny argument którym jakby otworzył głowę na wiele rzeczy yyy No i tak jak jest jest świetne rysowanie chińskiego pokoju to jest zawsze wielka zabawa wstręta proszę bo sam nie umiem żeby mi chiński pokój narysował i i zawsze jest bardzo ciekawa dyskusja do tego

jest to ciekawe eksperymenty niewątpliwie jest na czasie i teraz nie to zastanawia czy ty jako człowiek niesamowicie zaawansowany w filozofii Myślę że mogę tak powiedzieć czy jeszcze czasami trafiasz na coś nowego na coś co w pewien sposób tworzy twojemu myślę efekt mindfucka Czyli po prostu jest mega zadziwiająca czy jeszcze doświadczasz takich stanów cały czas znaczy ja nie jestem bardzo zaawansowanych filozofii Nie powiedziałem tego tak o sobie bo

sprawa jest taka zdobiona kiedyś badania Kiedy przedstawiciele różnych dowodów osiągają dojrzałość taką zawodową No i tamto tam nie wiem dziennikarz to jest 27 lat policjant 25 żołnierz tam 24 najstarszy był chyba chirurg 34 lata a potem było długo długo nic i Filozof który w wieku 49 lat 40 49 lat dojrzałość zawodową ja jestem Nie nie mam 49 przestrzeń dużo dachu jest w związku z tym dojrzałości jeszcze pasowało natomiast oczywiście zawsze jest coś co co mnie zadziwia zawsze mnie zadziwia zadziwia coś co powoduje że że nadal filozofię jest dla mnie ogromny ogromnie fascynująca prawda bardzo często przekonuje się że moje uparte przekonania o świecie po prostu leżą w gruzach albo nawet przekonania filozoficzne weźmy Zakład Pascala wiele z nas kojarzę Zakład Pascala czy to twierdzenie że lepiej jest wiercić Boga niż nie wierzyć bo jeżeli nie wierzę No to albo i żyje dobrze na to zyskuje dobre życie ale jeżeli nie wierzę i Bóg istnieje no to wtedy je do piekła jeżeli wierzę to zawsze wygrywam jeżeli wierzę i istnieje dług No to Mam wieczną radość nie wie a jeżeli wierzę a po chwili istnieje dostanie dobrze swoje życie przeżyłem W każdym razie zgaszę sprawę że tak naprawdę ten argument ta skala który wszyscy doskonale znamy on ma drugie dno on nie o to żeby dowieźć żeby istnieje chodzi w nim o to żeby zachęcić to co się dzieje w posag panie Pascala a nie w trakcie jego przeprowadzania mianowicie paschalowi chodzi o to żeby zacząć wierzyć a potem człowiek zacznie dostrzegać rzeczy które wcześniej nie widział kto jest ktoś kto podsłuchuje zakładu Pascala zacznie się przymuszać dowodzenia do kościoła uczestniczenia w Stanach zanim Pascala po pewnym czasie dostrzegać fakty których wcześniej nie dostrzegał w związku z czym na przykład Zdziwiło mnie że Pascal naprawdę tak rozpisujemy nawet ale nie wiem co później dopiero artykuł chyba plan garbek napisał artykuł co po zakładzie Pascala bardzo niezafacetowała mnie ostatnio właśnie Mówiłem w zeszłym tygodniu Byłem zawsze przekonany że kryteria podziału na naukę i co do nauki są względnie jasne okazuje się że są bardzo niejasni to było takie Ej no to jak chcesz teraz słowa pseudo nauka przecież ono nie ma sensu chyba nie ma efakcjonuje mnie zawsze to że pewne moje przekonania które są u mnie uparte czy wynikają z pewnych z pewnych takich emocjonalnych postaw okazują się nie do obrony osobiście całe życie jestem przeciwnikiem legalizacji narkotyków mam taką postawę nie wiem oczywiście to wynika z mojej czysto osobistej postawy że mój umysł pracuje najlepiej bez dodatkowego w związku z tym Lubię jego pracę w stanie jak najbardziej trzeźwy natomiast zdając sobie ostatnio sprawę że nie mam żadnych argumentów przeciwko legalizacji narkotyków w związku z tym muszę wycofać się z tego przekonania Najwyraźniej po prostu bo zdałem sobie sprawę że nie ma po prostu nie mam argumentów jedno z największych cech filozofa Jest czy go World i argument with musi mieć tam gdzie prowadzi argument Krótko mówiąc to jest taka piękna angielska flaga To jest bardzo trudne czasami wiemy że nas prowadzi akumulator tak tego nie lubimy że opieramy się ręka mojej nogami żeby tam nie iść Ja nadal uważam emocjonalnie że legalizacja narkotyków Czy jest zły pomysł mojego przekonania na przykład o tym że ludzie są ułomni i że człowiek Człowiek raczej jest skłonny do złych rzeczy niż dla dobrych i bardzo często może samodzielnie zboczyć nową ścieżkę No ale jeżeli coś powiesz A ja uważam Inaczej No to ja powiem Może masz rację Nie wiem No ja nie mam żadnych argumentów tak w związku z czym emocjonalnych takich czy poza merytorycznie w związku z czym jest mnóstwo rzeczy które mnie każdego dnia zaskakują Dlatego ja ja tak lubię filozofię bo tam cały czas coś nowego to jest to jest tak ogromny zbiór problemów że absolutnie zawsze można znaleźć coś dla siebie podam ci jeszcze jeden przykład w ogóle fenomenalny czegoś co mnie zszokowało i trwa prawie nie zaszczepiło porządnego mój kolega Wojtek Lewandowski kolega z Uniwersytetu napisał taki artykuł Gdzie żeśmy się troszeczkę zastanawiali oni się zastanawiał jak powinny zachowywać się autonomiczne samochody Powiedzmy że na drodze drzewo no i jedzie autobus i samochód No i powiedzmy że samochód ma ma wybór może albo uderzyć w drzewo i zabić kierowcę albo pojechać pobocze sen w tym że na poboczu po jednej stronie podczas stoi osoba która ma lat 80 osoba która ma lat 20 No więc oczywiście zakładamy że nikt nie kupi auta które zabije jego w chwili w takiej sytuacji podbramkowej w związku z czym zakładamy że musi wybrać albo 80 albo 20-latka No i powiedzmy że większość osób powie że zapytam ciebie No to jeżeli samochód musi kogoś rozjechać to kogo ma rozjechać 8 czy 20 lat No na chłopski rozum 80 Ale z drugiej strony konstrukty tak jak przeszłość i przyszłość niekoniecznie istnieją istnieje tylko moment aktualny więc zabralibyśmy obu to samo więc no

chłopskim rozumiem to tak większość osób odpowiada Ja chcę eksperyment jako Uwielbiam jakiego on właśnie uważamy że komuś zostało obniżyć życia no to wartość tego życia jest mniejsza niż Kogoś komu zostało tego jeszcze więcej za 20 latek Muszę całą powiedzmy 70 lata 80 80-latków przykro nam No ale to powiedzmy Twoje życie jest nie ma No ale Załóż Jeżeli tak by rzeczywiście było że wartość życia Zależy od tego ile życia jest przed kimś to największą wartość życia miałyby jednodniowe zarodki w poprzednim jest najwięcej życia więc jeżeli powiedzmy w jakimś małym mieście takim jak ja z którego pochodzę pani się jednocześnie nie wiem klinika in vitro i szpital oddział pediatryczny i w tej chwili in vitro są jednodniowe zarodki A mamy tylko jeden wóz strażacki musimy ratować jednodniowe zarodki a nie 3-letni czy pięcioletni dzieci bo one się już w stosunku do tych zarodków na żyły tak i ich wartość życia jest mniejsza i to robi takie puf nie takie w ogóle o co chodzi Jak coś to jest możliwe No ale dokładnie takie są konsekwencje tego że wierzymy pod uwagę wartość długość przewidywanego życia jako kryterium warto w życiu jeżeli Takie kryterium pod uwagę weźmiemy to to właśnie wychodzi na coś najbardziej wartościowe jest życie jednodniowego zarodka nie chce chodzić w kwestii aborcji w tym momencie bo jak się tak powie pachnie że im więcej się przed nami tym tym życie bardziej wartościowe No to w ogóle kwestia po prostu Upadam zupełnie więc ja bardzo uważać nie chciałam taki jeden argument taki powodujący mindfuck który mnie ostatnio bardzo się spodobał to jest argument A coś ci nie zdradza dokładnie na odcinek nie muszę zaprosić który będzie u mnie na kanale ukaże się odcinek pod tytułem czy śmierć jest dla nas zła bo ona uważa się o śmierci jest słodka to na przykład nie wiem Wyobraź sobie taką sytuację że masz dwa scenariusze w jednym masz swojego serdecznego przyjaciela który decyduje się że leci na misję na Marsa jako pionier i wiesz za swojego przyjaciela nie zobaczysz żegnasz się z nim wiesz no już nigdy się nie zobaczycie Pożegnanie z dramatyczne No ale ta rakieta startuje twój przyjaciel na swoim przyjaciele znika w chmurach No i okej misja myślimy tnie Natomiast w trudnej sytuacji twój przyjaciel wsiada do rakiety żegnasz się z nim i tak dalej i rakieta po starcie eksploduje

uważasz że stała się jakaś tragedia prawda czy to dla ciebie nie ma żadnej różnicy twój przyjaciel czy nigdy go nie zobaczysz bo poleciał na Marsa czy nigdy nie skiną więc jedyna różnica jest taka że coś złego stało się twojemu przyjacielowi dlatego to jest złe Ale przecież twojego przyjaciela nie ma już jeżeli zgina w związku z tym ja śmierć może być dla niego zła nie jest ani zła dla ciebie ani zła dla niego ale jaka jest sytuacja zagadka To ja miałem tak jak ja zostawiam sobie ten odcinek Cześć długie troszeczkę twoim widzów zapraszam ich do siebie na kanał gdzieś ten odcinek czy śmierć jest właśnie po jakichś scenach mam taką postawić kamerę nagrać i na to pytanie czy śmierć może być zła bo są dwie koncepcję śmierci które jednak Wisła do wydarzenia te dwie odpowiedz na oczy dwóch opowiem one mają bardzo ciekawe konsekwencje jedna na przykład podważa zasadność eutanazji A trudno prowadzi do tego że bez sensu jest jeden z ulubionych poglądów Natalii to jest pogląd w myśl którego niemoralnie jest mieć dzieci albo w ogóle mieć potomstwo jakiekolwiek w związku z tym

właśnie to też jest takie jak kiedyś przygotowałem ten odcinek miałam takie Co serio albo też Wyślij No tak no to są żelazne konsekwencje więc to jest pasjonująca właśnie dlatego że kiedy Myślisz że wszystko jest podane w tych swoich przypadkach w tej głowie Nagle przyjeżdża palec nie ma wszystko na nowo nastawiać więc to jest filozofia Uwielbiam naprawdę uwielbiam i polecam każdemu kto nie boi się bo można się czasami przerazić mój największy majfach to tak Osobiście jeszcze powiem nie mam zajęcia Celsjusza Poznania na drugim roku filozofii To było już parę lat temu a no i mieliśmy taki argument że w świecie nie istnieją kolory kolory to jest kolory to jest jedynie reakcja naszego układu poznawczego głównie wzrokowego oczywiście no bo to kolory na halę się interpretować bardzo różnorodnie niektóre fale świetlne na przykład interesuje się jako kolor żółty nad samą falę świetlną można interpretować pies będzie interpretował jako szary i jakaś inna jest ta jeszcze inaczej jeszcze czy chce być prawdziwie oczywiście nikt bo to jest tylko fala a interpretacja to jest kwestia naszego umysłu to nasz umysł dodaje ten barwnik do światła sfc stałem na przystanku autobusowym wtedy pamiętam było takie jesień powiedzmy późny październik niebieski nie było to było popołudnie złoty słońce na ścianie białego budynku i nagle mnie uderzyło że przecież tego nie ma przecież naprawdę tego autentycznie nie ma i to była bardzo ciekawa myśl to była taka myśl która naprawdę No pamiętam do tej pory minęło 10 lat chyba od tamtej chwili czy nawet 11 a może liczba nie 11 pamiętam właśnie jak jak wtedy stałem na tym przystanku i i zastanawiałem się jak to jest możliwe że tego tych kolorów nie ma że wszystkie dane moich zmysłów są jedynie interpretacją świata i czym w takim razie przepraszam to cholery jest ten świat No co Ja patrzę tak naprawdę jaki to ma kolor Jak to się dzieje że świat dokładnie to jest jeden wielki jedna wielka eksplozja fal elektromagnetyczna To było niesamowite Polecam każdemu chociaż raz w życiu coś takiego przejść tych słucha

oczywiście link do twojego odcinka który się ukaże Jeżeli się okaże przed premierą tego podcastu to oczywiście dam w opisie linka do tego odcinka o śmierci i teraz jak o tym mówisz to mam też wrażenie i ja już nie mam tego wrażenia w sumie mam w sumie Wydaje mi się że już jakiś czas temu to zauważyłem że wszystko co nas otacza wszystkie działania które są wokół nas nie mają nad nami żadnej kontroli a dopiero potem nasza interpretacja nadaje im pewnego znaczenia i właśnie tak było w przypadku tej śmierci i czy właśnie filozofia pomaga w zrozumieniu tego że jest mnóstwo interpretacji każdej rzeczy i dzięki temu ja na przykład patrzę na to tak że staram się znaleźć interpretację która sprawi że wywołam w sobie pożądane stany na przykład szczęście przy motywacja jak muszą być zmotywowany czy inspiracja jak muszę być zainspirowany i tak dalej Czy to nie jest kolejna praktyczna część filozofii możliwe ale tu muszę jedną rzeczą przestrzec mianowicie przed tak zwanym relatywizmem Ponieważ wiele osób uważa że jeżeli mamy powiedzmy różne rozwiązania danego problemu to żadne nie jest prawdziwe i że prawdziwość danego twierdzenia zależy od tego czy jest ono właśnie użyteczne potrzebne nam czy też nie oczywiście można coś takiego głosić i są ludzie którzy to głoszą chociażby właśnie posty która liści twierdzą że że tutaj mamy do czynienia z interpretacjami Natomiast ja chciałbym przed tym przesłać dlatego że nasza intuicja niektórzy Oczywiście są tacy ludzie zwłaszcza tutaj właśnie poststruktura liści często ludzie którzy jakoś tam zmartwią sympatyzują czy z nową lewicą uważają że istnieją tylko interpretacje a nie fakt że wszystko jest w poślizg skonstruowane właśnie wiedza Naukowa moralność ale jednak no gdybyśmy coś takiego przyjęli taką tezę No na przykład nie istnieją prawa człowieka no Prawa człowieka to jest tylko i wyłącznie wytwór nazwa

takie istnieją albo na przykład Sprawdzają się w zachodnich społeczeństwach ale na przykład praw człowieka nie można narzucać osobom z innych krajów kulturą nie istniałyby na przykład takie twierdzenie jak to że niewolnictwo jest złe albo że złe są tortury prawda byłoby to tylko powiedzmy Myślę że nie wiesz No to zależy od okoliczności prawda dla kogoś na przykład niewolnictwo może być To dlaczego nie jak na przykład pomaga mu to osiągnąć sukces zadowolenie to to niech nie poinformować ja przeciw ko częstuje Oczywiście tutaj musiałbym szeroko argumentować dlaczego uważam że istnieją obiektywne wartości moralne Natomiast ja wierzę w obiektywne wartości moralne i to oczywiście fakt że nie możemy ich odkryć Czy mamy pewne problemy żeby je odkrycie sposób poważne że nie możemy dotrzeć do prawdy z pewnością bardzo wiele tutaj mówi nam o tym o naszych ograniczeniach poznawczych natomiast jestem jak najdalszy od tego żeby twierdzić że istnieją tylko interpretacja nie istnieją fakty może się mylę Nie wiem ale ale tak jak mówię tutaj jeżeli zgodzimy się że istnieją tylko interpretacja a nie fakty pokładamy w bardzo niepokojących precyzy który każdą za zakwestionować cały całą swoją działalności całą sferę tego co musimy o świecie i tego wolałbym uniknąć tak jakby Są ludzie którzy się ze mną nie zgodzą więc jeżeli ktoś w swoich odpowie że że on twierdzi że nie istnieją fakty efekty obiektywne No to ja mogę powiedzieć tylko tyle skąd wie że nie istnieją fakty obiektywne albo inaczej jak smakuje twierdzenie że nie jest film faktury obiektywne jeżeli nie jest obiektywne A więc to jest jedna rzecz jaką mogę tutaj powiedzieć Także Zgadzam się z tobą w tym sensie że filozofia czyli nas otwartymi na różne interpretacje na daje nam powody żeby mówić że pod uwagę trzeba pracować różne poglądy że trzeba mieć otwartą i nie być właśnie dogmatykiem czyli kimś kto wierzy święcie w swoje prawdy a inne odrzuca Ale z drugiej strony nie chciałbym żeby przerodziło się że w taką takie twierdzenie że że każda każdy fakt jest opuszczalny każda prawda jest czyjąś prawdą No bo jest takie słynne powiedzenie że Pierwszą rzeczą której nauczył Szatan ludzi to było odmienianie słowa prawda w liczbie mnogiej więc jakkolwiek dowcipie No nie brzmi to ja właśnie jestem zwolennikiem tego że że odmienianie liczby prawda osoba prawna wśród nogi może mieć swoje negatywne konsekwencje

jeżeli chodzi o fakty obiektywne No to tutaj wracamy do tego problemu czy w ogóle obiektywności istnieje i jeszcze mówiłeś o obiektywnych wartościach moralnych to ja uważam że z perspektywy społeczeństwa to jest jak najbardziej ważne żeby ludzie wierzyli że istnieją obiektywne wartości moralne ale z perspektywy jednostki dla jego jej życia lepiej jest żeby sobie interpretowała wszystko q najlepszym rezultatom tej interpretacji i właśnie tutaj chcę już przejść dowolnej woli bo na przykład ja mam tak że na poziomie zdrowego na poziomie głębokiego zrozumienia głębokiej analizy Ja nie uważam że wolna wola istnieje ale na wyższym poziomie żyje jakby wolna wola istniała bo wiem że dzięki temu moje życie będzie lepsze więcej będę w stanie osiągnąć i tak to wygląda więc tutaj dużo zależy od tego jak na to spojrzymy i chciałbym teraz dodać ci pytanie co byś odpowiedział jakby ktoś cię zapytał czy wolna wola istnieje Powiedziałbym to co ty zwykle jeśli skłonny odpowiadać się tego typu pytaniach czyli nie wiem nie mam pojęcia Mam mnóstwo argumentów że wolna wola nie istnieje natomiast mam jeden argument że wolna wola istnieje i to jest absolutne mocne przekonanie o tym że mogę postąpić inaczej niż faktycznie postąpiłem pewnie z wolna wola wolna wola jest własnym człowieka która właśnie pozwala mu wybrać inne działania

że nie wiem jakieś od początku świata fizyczny Doprowadził mnie do tego do tej chwili o godzinie tej i tej która sprawia że ten proces sprawia że muszę podnieść kubek albo go zostawić nie mam takiego poczucia natomiast argumentu przeciwko wolnej woli jest bardzo dużo na przykład ludzie wierzący muszą borykać się z faktem Jak pogodzić wolną wolę z przepisem Boga Bóg wie wszystko o przyszłości i Bóg nie może się mylić czy nie jest tutaj problemem to że skoro Bóg jest biomylny to no musi być wszystko to jego zaplanować to Bóg wie co będzie robił za rok o tej porze prawda i nie mogę robić niczego innego bo Bóg nie może ci powiedzieć więc to jest jedna druga rzecz jest taka że jeżeli nie jesteśmy ludźmi którzy nie wierzą to możemy sobie na przykład przyjąć następujący argument pojęciowy to znaczy

Powiedzmy że Mamy dwie możliwości Albo nasze wybory mają swoje przyczyny na przykład weźmy jakieś dowolny wybór żeby to podać na Powiedzmy że idziemy na tak i mamy przed sobą skrzynki 12 odmian jabłek więc musimy wybrać jeden i dokonujemy wyboru i to jest pytanie jest takie czy wybierając jabłka Mieliśmy jakieś powody żeby wybrać te a nie inne czy nie mieliśmy Jeżeli nie mieliśmy powodu żeby wybrać te albo inne jabłka wówczas oznacza to że nasz wybór jest losowy ale jeżeli jest losowy to nie jest wolny prawda losowe wybory nie są wolne w związku z tym Jeżeli nie miałam żadnego powodu żeby wybrać ty albo tak jakbym powiedział raz dwa trzy cztery I to nie jest wolne to jest po prostu aż tak No to co w takim razie zadajemy sobie pytanie czy to nie oznacza że muszę mieć powód żeby wybrać te a nie inne jabłka Ale jeśli mam taki powód żeby wybrać albo inne jabłka to moje działanie nie jest wolne pozostało zdeterminowane przez te właśnie powody aby wybrać te a nie inne jabłka a więc albo działanie ma swoje powody i nie jest wolne bo jest determinowane albo działanie nie ma swoich powodów i nie jest wolny bo jest osoba Innymi słowy już na poziomie pojęć nie ma miejsca na coś takiego jak wolna wola wolna wola jest sprzecznością na poziomie pojęciowym nie musimy się zastanawiać z deterministyczny czy nie jest czy fizyka tego dowiedzieć czy nie dowiezie my musimy tylko przeanalizować pojęcie Wolności żeby zobaczyć że pojęcie Wolności przy założeniu takim Jakie poczyniłem jest po prostu Sprzeczna prawda Można oczywiście mówić że te niektórzy mówią Legii są na przykład że rację powody dla których wybieram te a nie inne jabłka skłaniają mnie ale nie determinują No ale pytanie jest takie skoro mam na przykład powody żeby wybrać jonagolcia albo kościele i powiedzmy mam rację za jednymi za drugimi ale przekonują mnie bardziej kosztowe to czy nie oznacza to że mój wybór był zdeterminowany mocą moich ra w związku z tym nie ma pojęciowej możliwości żeby wolna wola w ogóle mogła istnieć i jest to pojęcie chcesz to tutaj przestawiam że on już zauważę David hummu powtórzy potem jeszcze powtórzył to między innymi napisałem Dużą część doktoratu o wolnej woli i jest to też argument który mnie też taki mindfuck prawda Hej jak to już wolna wola jedność filozoficznych Jak to jest możliwe że jest wewnętrznie sprzeczne jest właściwie jedyną możliwością która mnie jakoś przekonuje jest po prostu stwierdzenie że wolna wola jest czymś tajemniczym czymś tego nie możemy wyjaśnić

Bo jest jeszcze jedna rzecz Ja nie powiedziałem o tym przy okazji nauki ale zakłada się że nauka może wyjaśnić absolutnie wszystko moim zdaniem jest to strasznie głupi założenie no Bo zauważ pchły nie nauczysz wykonywania komendy siatki ale nałożysz komendy wykonywania świat psa natomiast pies nie jest w stanie zrozumieć teorii względności która jesteś w stanie zrozumiećmy Skoro jesteśmy na pewnym łańcuchu zaawansowania Bytów to skąd pewność że jesteśmy w stanie wiedzieć o świecie absolutnie wszystko Skąd możemy to wiedzieć Wprost przeciwnie uważam że my jako istoty biologiczne ponieważ każda istota w świecie ma swoje ograniczenia poznawcze my również mamy swoje ograniczenia poznawcze i możemy nie wiedzieć czegoś o świecie być może jakaś ogromna część naszego świata Jest nam po prostu niedostępna więc bazując na tej troszeczkę nadziei to nie jest dobra Argument jest kawę ale pracując na tej właśnie Takiej nadziei że być może jest jakiś element czepiasz część wiedzy o świecie może ogromna część wizją w świecie która nie jest nam dostępna z powodu ograniczeń poznawczych stwierdzam że może tam właśnie jakość możliwa jest wolna wola to znaczy że wolna wola jest pewnego rodzaju czymś właśnie czego nie potrafiłem pojąć ale co jednak co Jednak istnieje nie wiem to jest hipoteza absolutnie nie do sprawdzenia Słuchaj dokonujesz nierozsądnego nierozsądnej decyzji przyjemności takie założenie to bym powiedział Pewnie masz rację przy czym moją intencją jest po prostu jakoś uzgodnienie tego co wiem o wolnej woli z faktem że odczuwam ją radykalnie w bardzo wielu momentach w moim życiu w związku z tym szukam jakiegoś rozwiązania na jednego rozwiązanie jest takie że czegoś nie wiem tak jeżeli mam dwa sztuczne fakty czyli fakt że wolna wola jest Sprzeczna wewnętrznie czy pojęciowo i fakt że odczuwam wolność w każdej sekundzie siadanego życia Jeżeli na tym skoncentruje no to muszę jakoś to po prostu uzgodnić na odpowiedź jest taka najwyraźniej czegoś nie wiem tak gdzieś tutaj zaparkowana tak bym powiedział więc to powoduje że mówię Nie wiem nie wiem po prostu w tej kwestii Jestem zupełnie Na Rozdrożu i nie umiem odpowiedzieć na to pytanie

propos naszej niewiedzy jako ludzi to lubię zawsze mówić że jesteśmy po prostu nieco rozwiniętymi małpami bo często jest tak że ludzie na tym poziomie myślą że pozjadaliśmy wszelkie rozumy Wiemy już wszystko Nie nie wiemy mnóstwo rzeczy nawet nie wiemy czego nie wiemy jesteśmy nieco rozwiniętymi małpami i tyle więc ja tak lubię mówić jeszcze a propos tego pierwszego argumentu i z tego co zrozumiałem jednego argumentu zaistnieniem wolnej woli czy zanim Zadam ci pytanie czy ten argument da się obalić determinizmem to chciałbym cię poprosić żebyś po prostu żebyś widzą w ogóle wytłumaczył Czym jest determinizm można definiować bardzo różnie natomiast tak myślę takiej klasycznej definicji peterowania z książki można zdefiniować jako pogląd zgodnie z którym występujące obecnie zdarzenie x można zajść występującego obecnie zdarzenia x można wyjaśnić całkowicie zachodzącymi wcześniej procesami YZ i tak dalej w związku z tym te terminy po prostu oznacza że nie chcę tego upraszczać ale powiedzmy że uproszczę jak ktoś się zezłości to Przepraszam Każde zdarzenie ma swoją przyczynę która powoduje że następne zdarzenie wynika z poprzedniego

i teraz bym tu się trochę może coś dodał bo definicji było że można można wytłumaczyć czymś czymś Można I ja chciałbym powiedzieć że można nie oznacza że człowiek może to jest bardzo ważne i część ludzi to błędnie rozumie że można nie oznacza że człowiek może czasem ktoś rzuci monetą Na jednym końcu świata i w drugim końcu świata okaże się że będzie miało to jakiś efekt Człowiek nie jest w stanie tego przewidzieć a jednak ma to możliwość pewną wystąpienia więc czy ten determinizm w takim razie nie nie obala tej pierwszej tego pierwszego argumentu za istnieniem wolnej woli a mianowicie że mam tu teraz butelkę z wodą No i mogę ją odkręcić nie muszę mogę nie muszę i taka przekorność czy ta przekorność we mnie nie jest zbudowana na podstawie determinizmu na podstawie tego Jakie bajki oglądałem na podstawie tego jaki charakter został mi wpojony poprzez wychowanie w takim razie to nie determi pierwszego argumentu za wolną wolą A czy to co determinizm robi To całe szczęście nie daje mi przekonania że nie jestem wolny działaniem to co robi determinizm pokazuje mi że mogę się do swojego przekonania radykalnie mylić I to determin z pewnością robi dlatego że no właśnie jestem człowiekiem który może ulegać pewnemu złudzeniu my w swoim życiu Mamy mnóstwo złudzeń mamy złudzenie wzbudzenia dotyczące naszego układu poznawczego No nie domyśliłbyś się nigdy w życiu że obraz który potem na siatkówkę twojego oka jest odwrócony o 180 stopni to że jak coś jak obraz pada z dołu to trafia do góry a jak pada z góry to pada na dół i nasz mózg po prostu w każdej sekundzie naszego życia odwraca ostrość stopni nasz obraz nie wymyśliłbyś się chociaż pewnie o tym wiesz że w naszym roku jest jeszcze takie jak plamka ślepa To znaczy to jest takie miejsce gdzie wzrokowy wpada do siatkówki to miejsce nie jest pokryte Receptorami na siatkówce w związku z tym wisi na tak patrzeć na tej wysokości jest takie którego ja autentycznie nie widzę bo ona jest ślepem właśnie natomiast mój mózg w każdej sekundy mojego życia uzupełnia to miejsce sam z siebie on robi to bez zupełnie świadomości więc mnóstwo rzeczy zachodzi w naszym Układzie poznawczym które nie jesteśmy świadomi i teraz Oczywiście można powiedzieć że moje poczucie wolnej woli jest złudzeniem bo nam wszystko i mówi że nie mam wolnej woli te Skaldów pod muzykę Skaldów to podłączyć prawda wszystko i mówię że nie ma wolniej boli tak jest ale z drugiej strony no mam to poczucie tej Wolności więc nie jestem w stanie się tego zupełnie zupełnie wysbyć te terminy właśnie Słuchaj całe pełne polega na tym że [Muzyka] w konflikt przebiega na linii Co wiemy a co czujemy czego doświadczamy wiemy bardzo wiele rzeczy to jest strona jak w tym moim przypadkiem gdzie ja wiem że nie mam żadnych argumentów przeciwko legalizacji narkotyków No ale czuję że coś jest nie tak i teraz Oczywiście stojąc w takiej sytuacji takiego rozkroku pomiędzy tym co wiem A ten co czuje Mamy dwie możliwości Albo uznać właśnie że moja Wiedza jest wypracowana więc w związku z tym mogę poczuć przy tym co ja czuję przy moich przeczuciach takich bardzo silnych i solidnych albo uznać że moje przeczucie jest po prostu jakiś sam oszukiwaniem się złudzeniem cokolwiek w związku z tym a na tym właśnie polega cały paradoks że nie wiadomo co co zrobić Prawda niektórzy powiedzą słowa Jeżeli masz konflikt tego co wiesz z tym co czujesz to uznaję że nie wiesz czegoś kluczowego o tym co ci się wydaje że wiesz i po prostu przy tym co czujesz druga strona powie Nie nie jeżeli masz taką sytuację odrzuć To co czujesz Bo to nie jest mnóstwo procesów w których jest nieświadomy może być w błędzie może się samo oszukiwać Wiedza jest czymś spekulacjonalny i Powinieneś się tutaj jej trzymać jak najmocniej i my tak oscylujemy z tymi dwoma przypadkami nawet w codziennym życiu na przykład Zauważ że jak weźmiesz sobie powiedzmy Jak długo zanurzysz go w wodzie No to on będzie złamany tak No i ty widzisz na własne oczy masz doświadczenie tego że ten długopis jest że to tylko złudzenie w związku z tym ty ufasz bardziej swojemu rozumowi niż swoim zmysłem niż swojemu poczuciu z drugiej strony jak się zgłębisz Świat fizyki kwantowej i tam słyszysz o kocie Schrodingera No to to albo na przykład Widzisz jak jeden atom przelatuje przez dwie szczeliny jeden Foton No to nagle sobie dostajesz sprawę że ty jesteś czego ty nie jesteś w stanie zobaczyć No ale co jednak właśnie rozumowo jesteś w stanie wywnioskować prawda W związku z tym raz ufamy zmysłu fajnie rozumowi raz ufamy naszemu uczuciu raz ufamy wiedzy i oczywiście słusznie zauważyłeś że nasza wiedza nie jest całkowita ja zawsze podaję taki przykład przecież nasz gatunek jest bardzo młody nasza fizyka ma 300 lat Wyobraźmy sobie że nasz gatunek będzie istniał a chociażby tyle co przeciętne pewnie 5 milionów lat jeszcze przykładowo tak pytanie jest takie Czy my naprawdę wierzymy że współczesna fizyka za 5 milionów lat będzie tylko i wyłącznie niewielkimi modyfikacjami tego co wiemy teraz oczywiste że przyszła fiska będzie całkowicie inna a więc z tego wynika wszystko to są officerane teraz jest Wiedza jest niestety procesem który jest zbudowany na rozwoju i to są modele rozwoju jeden to jest model akumulatywny gdzie my budujemy taką piramidę od podstaw wychodzimy tutaj ale często się okazuje historia nauki pokazuje że często my burzymy wiedzieli i budujemy od początku i teraz słynny filozof nauki to maskun w latach 60 wydał taką książkę struktura rewolucji naukowych w której argumentuje że właśnie wiedza się rozwija tymi rewolucjami że przyjeżdża kulturze niszczy wszystko i buduje od nowa Dlaczego na przykład zmieniają się pojęcia dla Newtona i dla Einsteina pojęcie masses jest zupełnie inną dla Newtona masa jest całkowicie czymś innym niż dla Einsteina Można oczywiście próbować wyprowadzać teorię Einsteina z teorii Newtona ale jak chcieli żeby się niósłon po rozwiązaniu jeszcze jednym to oni później dogadać bo posługują się innymi pojęciami teraz pytanie jakie do naszych pojęcie czy rozwiązaniem jest pojęcia na przykład nie wiem cząstki może fali może atomu może planety może gatunku nie wiemy nie mam pojęcia Nie mamy zielonego pojęcia jakie zmiany nastąpiły w waszej nauce i też nie wiem jak te zmiany wpłyną na pojęcie wolnej woli Może ta wojna Wola okaże się w przyszłości możliwa może nie wiem chciałbym w to wierzyć

a propos nauki i tego że w sumie większość może być fałszywa No to wystarczy że spojrzymy sobie na to że nasz gatunek ma tam 200 tysięcy lat około a teraz spojrzymy sobie na naukę medycynę i tak dalej 2000 lat temu Przecież to było coś co w tym momencie Wydaje się szarlataństwem więc to samo już dowodzi że no nie wiemy nic i to co wiemy bardzo łatwo może ulec zmianie więc jeszcze aby jakąś konkluzję tutaj stworzyć Czy ty wierzysz że wolna wola istnieje

masz mnie Nie mam zielonego pojęcia moje poczucie wolnej woli jest tak radykalne że twierdzę że istnieje ale gdyby ktoś się nie zapytał właśnie czy wiem czy wie że absolutnie wierzę to jest czysta wiara słabo umotywowana myślę że niektórzy wierzący którzy mają stany mistyczne na przykład dywizją Boga tak samo w tego Boga wierzą tak jak ja obecnie wierzę w to że istnieje wolna wola więc po prostu jest to wiara czysto deklaratywna która nie ma nic wspólnego z jakimikolwiek argumentami tak jak już powiedziałem jedną z cnót filozofii jest iść tam gdzie prowadzi nas argument w tym wypadku argumenty tak radykalnie kłócą się z moim własnym poczuciem że trudno mi jest je uzgodnić i jednak mimo wszelkich wątpliwości do tego że mój wielki nauczyciel filozofii geja strauson mówi że wolna wola jest złudzenie mimo że sadlinecki twojego spotkałem parę tygodni temu na konferencji którą sam zorganizowałem w Kazimierzu Dolnym też mówi że wolna wola jest chłodzeniem może bierze głupio może robię błąd ale moim zdaniem mając do wyboru niedoskonałe fakty naukowe i doskonałe poczucie wolnej woli Uważam że należy i za ten ta sytuacja ten krystalicznym może zwodniczym ale jednak wcześniejszym poczciem wolnej woli jest tu jeszcze jedna analogia mianowicie właśnie mój nauczyciel gra jeden strauson który rozpędziłem właśnie rok w Austrii w Teksasie mówi że niektórzy słowują redukować sprowadzać właśnie to są wcześniej mówiłem kolory Dzięki smaki do pracy naszego mózgu tylko powiem jest taki że my nie widzimy tak naprawdę pracy naszego mózgu My widzimy efekty działania prac naszego mózgu w naszej świadomości Czyli my właściwie nie definiujemy nie powinniśmy definiować doświadczeń przez mózg przez pracę mózgu ale pracę mózgu przez doświadczenia No po co widzi zmysłami we własnej świadomości pewną aktywność na ekranie komputera lub wykreślić EEG albo powiem pewne informacje na zdjęciach z rezonansu magnetycznego w związku z tym my mając do wyboru czy ufać temu że istnieje się od obiektywny i On tworzy naszą świadomość czy ufać świadomości która jakoby te światła mi wtedy postrzega bo ich powinniśmy przyjąć kolejność od poczucia świadomości która jest pewna do świata a nie od świata do poczucia świadomości I tak samo mam z wolną wolą powinienem iść od poczucia wolnej woli do ewentualnych argumentów zaistnieniem a nie od tego że wszystko mówi że aktualna pogoda nie istnieje więc dlatego żeby w umyć sobie poczucie wolnej woli Moim zdaniem to przecież jest niemożliwe do studnienia nie da się z kimś można z nim walczyć ale wspomnieć się go chyba nie da dlatego swojej kasowego i poza tym wiesz zawsze Problem jest taki że miałoby to to wszystko są konsekwencje dla naszych praktyk społecznych a nawet się okazywało że że na przykład karanie i nagrania nigdy nie było słuszne bo byśmy karali nagradzali ludzi za to samo jak brzmi karainagradzali włosów na których nie miałem wpływu w związku z tym nasze Partyki społeczne uległy tak można zachwianiu że mimo wszystko wolę wierzyć w świetle naszej niewiedzy że wolną wolę ta się obronić choć pewnie przez najbliższe dziesiątki setki tysiące lat Pewnie się to nie uda a może w przyszłości powiem woli w ogóle nikt nie może ludzie się pogodzą z tym że nie są woli może argumenty ich przekonają osta tecznie nie wiem ale pamiętam takie słynny Argument że ona lokata tolerancją religijną Dlaczego trzeba być tolerancyjnym religijnie bo na przykład Jeżeli masz kogoś kto patrzy na na powiedzmy biurko i widzi kolor brązowy to choćbyś go przypalał rozgrzanym żelazem argumentował pił i tak dalej to on nadal będzie widział kolor brązowy możesz powiedzieć biurko jest niebieskie tak jak sobie ale nadal będzie widział kolor brązowy ja się tak samo czuję z problemem w wolnej woli można robić mi wszystko ale moje poczucie wolnej woli nie zanim na tego Muszę chyba uwierzyć rozumiem jeżeli chodzi właśnie o ten problem że cała społeczeństwo uległo by zmianie i wszystko co robiliśmy okazałoby się bez sensu gdyby się okazało że w wolnej woli nie ma no to tutaj znowu dochodzimy do problemu społeczeństwa a jednostki w świetle patrzenia na sprawę z społeczeństwa Oczywiście lepiej żeby wszyscy wierzyli że istnieje wolna wola że ja decyduję że kogoś tam zastrzeliłem ja decyduję czy komuś powiedziałem Dzień dobry i tak dalej ale z drugiej strony na poziomie jednostki jeżeli się zrozumie że wolnej woli nie ma to to znacznie łatwe funkcjonowanie takiej jednostki ta jednostka jest bardziej wyrozumiała w stosunku do innych No bo zdaję sobie sprawę że ta osoba nie jest do mnie niemiła bo bo jest niemiła bo mnie nie lubi a po prostu tak została wychowana takie sposoby myślenia zostały w nią pojone więc takie rozumienie że wolnej woli nie ma pomaga w znacznym stopniu potem rozumieć ludzi i cały świat który nas otacza więc Znowu ten problem społeczeństwa a jednostki osobiście temat wolnej woli jest moim konikiem i dokładnie tak samo się czuję jak ty że no mogą mi wszyscy mówić że ten kubek jest te białe a ja widzę że jest brązowy No ale Jednak doszedłem do takiego punktu że zdecydowałem na poziomie głębokiego zrozumienia uważam że wolnej woli nie ma ale żyję Jak by była taki taki jest taka jest moja konkluzja i teraz chciałbym cię zapytać czy temat determinizmu również jest kwestią wiary Czy da się to obalić albo potwierdzić jeżeli chodzi o temat determinizmu nie jestem przekonany tutaj są dwie szkoły że tak powiem na przykład Leszek Kołakowski twierdzi że determistrz mnie jest tezą naukową lecz filozoficzną A to jest filozoficzne mają do siebie to że właśnie obalić albo potwierdzić jedzcie bardzo trudno natomiast np w tej książce o wolnej woli pisze o tym że

naukowców czyli zdaniem determinizm jest możliwe do obrony czy nie wydaje mi się że ten termizm wszystko to są filozoficzną chociażby dlatego że że zakłada on pojęcie przyczyny A pojęcie w tym ma charakter bardzo Filozoficzny jest bardzo Filozoficzny nie istnieją że istnieją tylko korelacja albo następstwa następstwa której uważam że moje skutki ale nie istnieją same same przyczyny w związku z tym tutaj wydaje mi się że kwestia tej filozoficzna a jeżeli jest filozoficzna to jest chyba rozstrzygnięcia natomiast oczywiście w tej całe pytanie o status praw fizyki No my wierzymy że fizyka jest termistyczna to pewnego stopnia Makro fizyka to wiadomo że fizyka kwantowa z nią tam różnie bywa i tam jest ta zasada nieoznaczoności i inne takie zjawiska które świadczą o tym że te terminy nie działa natomiast na poziomie Tym makro bo to też mieliśmy można mówić to nie jest takie jak to się ma do naszego do tego świata to roku ona rządzonego prawami przyrody mamy takie mocne przekonanie że rzeczywiście ten świat przyrody jest imponem urządzony ale znowu być może jest to nasza jakby nasza przypadłość ludz my narzucamy na świat swój sposób widzenia tego świata że my widzimy się w pewien sposób i uważamy że ten świat musi by się składać z tego czy tamtego prawda to ja na przykład kiedyś ludzie zanim powstała teorię ewolucji ludzie uważali że świat składa się z że jest że ma tak zwaną przyczynę celową Czyli że został po coś stworzony Dlaczego No bo nasze rozmyślne działania mają pewien Cel więc działania które przychodzi wydają się planowe typu na jeden pory roku wzrost roślin i tak dalej to również wydają się być zaplanowane Oczywiście te województwa pokazano tak nie jest że to jest złudzenie właśnie tylko nasze więc też nie jestem pewny czy to doszukiwanie się do terminu w świecie nie jest nie jest złudzenie natomiast jeszcze odmawiać twojego poglądu bo ty mówisz tak mam głębokie przeświadczenie że argumenty na tej woli istnieją ale jednocześnie żyje tak jakby ta wolna wola istniała i te stanowisko często nazywa się fikcjonalizmem fikcjonalizm to jest stanowisko głosi nie tylko w wolnej woli bo to może coś bardzo wielu rzeczy istnienia Boga istnienia umysłu istnienia etyki że wiem że dana rzecz nie istnieje ale pozytywnie Czy korzystnie jest funkcjonować tak jak gdyby istniały Zresztą funkcjonalizm które pokazuje że no cóż no doszliśmy do jakiejś konkluzji ale jako że tam ona nie odpowiada No to myślimy jedno robimy drugie czy to nie jest pokaz filozofii hipokryzji no to chyba trochę tak ale z drugiej strony można być dobre argumenty na przykład żeby żeby być idealistą na przykład no nie wiem jeżeli uznamy że nie istnieją prawa moralne dajmy na to czy jest na drzewie niewolnictwo morderstwo nie są złe no to jednak chyba lepiej jest żyć tak jakby te rzeczy były złe niż powiedzieć ok Słuchajcie od dzisiaj uważamy że morderstwo nie jest złe możecie robić co chcecie oczywiście prawni możemy tego zakazać więc tutaj ten fikcjonalizm w problemie Polnej woli jest rzeczywiście takim najbardziej naturalnym stanowiskiem ja nadal wolę wierzyć że Pewnego dnia pojawią się argumenty które nam pozwolą w rozrządzić No ale najwyraźniej musimy poczekać na ten moment najlepiej jest zawiesić sprzęt i chyba rzeczywiście twoim takim myślenia iść postępować tak jakby la istnieje a jeżeli Pewnego dnia Jeżeli się okaże że naprawdę nie istnieje i dowiedziałem Tego całkowitem pewnością co nie wiem czy będzie kiedyś możliwe ale powiedzmy że będzie to wówczas No nie pozostaje nam nic innego jak spakować swoje wszystkie zabawki służą w wolnej woli zapieracie z tej piaskownicy Bo najwyraźniej tutaj już nie mamy nic do roboty

rozumiem teraz myślę że już wyczerpaliśmy temat wolnej woli całego determinizmu Ja już nie mam nic do dodania szczerze mówiąc i przejdźmy do kolejnego tematu jakim jest współczesna filozofia więc myśląc o filozofii Myślimy Myślimy o sokratesie o platonie o arystotelesie o tych dawnych filozofach i teraz takie pytanie czy w ogóle powstają jeszcze nowe myśli filozoficzne czy wszystko jest już ustawione i stałe tymczasem 17 lat to byłem u swojej koleżanki i mówię że interesuje się filozofią właśnie ona jej wujek jakiś tam mówi że A co nie jest tak że filozofowie to tak sokraty to starzy że teraz to już [Muzyka] nie ma natomiast Mówiąc szczerze Oczywiście że filozofia obecnie chyba rozwija się dzisiaj później niż kiedykolwiek ale bardzo dużo czasopism książek nie ma czasu tego czytać nawet Mamy mnóstwo uczonych którzy się tym tematem zajmują i ta filozofia podejmuje cały czas nowe wyzwania i nowe pytania i stara się je definiować bo widzisz cały urok filozofii polega na tym że my często sobie wyobrażamy filozofii jako jako ja się nauczysz Historii filozofii jakości wierzysz jakąś książkę z Historii filozofii później Tatarkiewicz tak historią filozofii Władysława Tatarkiewicza bierzesz i czytasz Platon to na przykład nie wiem mówił to a to a Arystoteles kupił to a to a Święty Augustyn to apple I to jest co jest zdaniem wielu filozofia albo w tej historii to nie jest filozofia nawet nie jest do końca historia filozofii Dlaczego Dlatego że prawdziwa historia filozofii zaczyna się tam gdzie zadajesz pytanie dlaczego Platon głosił To dlaczego Arystoteles pośród wzięło się takie a nie inne twierdzenie chodzi o to żeby zobaczyć jaki ten mieli motywy Dlaczego Platon głosił teorię idei Dlaczego Platon głosił że istnieją idee No sprawa jest bardzo prosta Chodziło mu o to że kiedy na przykład używam w odniesieniu do Nie wiem czy masz jakieś zwierzę kota psa na przykład dajmy na to masz u siebie tam czy nie bo ja akurat nie mam

nic to szkoda to co w takim razie wytłumaczymy to wytłumaczymy to inaczej Więc jeżeli na przykład Mamy psa Niech to będzie fatyg jakiś tak natomiast pies No to może się oczywiście zdarzyć że Pewnego dnia Fafik ode mnie odejdzie i przejdzie sobie za Tęczowy Most ale pojęcie psa nadal będzie obowiązywać A nawet będę mógł używać pojęcia pies Fafik już nie ma swojego odniesienia ale odniesie Nie mam pojęcia pies tam jest pytanie jest takie jak to się dzieje że rzeczy materialne są zmienne a pojęcia są niezmienne bo jeżeli rzeczy są zmienne a pojęcia są niezmienne to uwaga pojęcia nie mogą odnosić się do rzeczy więc dlaczego odnoszą się pojęcia tak jak pies człowiek kolor czerwony liczba 3 kwadrat i tak dalej I to pytanie stanęło u podstaw sformułowania teorii Platona teorii idei która to mówi Ja uważam że nasze pojęcia odnoszą się do wiecznie istnienia Fafik kundel Fidel i tak dalej to są tylko jakby tutaj odbite egzemplarzy tej biednej idei która istnieje wiecznie niezmiernie to jest ten pomysł i teraz Oczywiście często jest tak że ja pytam Słuchajcie Hej kochani Co powiedział plafon no i też śpiewają prawda niezmienne niematerialne wzory rzeczy super wspaniale Moi drodzy A powiedzcie mi teraz dlaczego na tym co powiedział właśnie o co chodzi że my nie nie myślimy w kategoriach tego to co naprawdę chodzi słuchaj przecież my zadajemy dokładnie to samo pytanie które zadawał Platon nawet który zadawał talerz w pierwszej filozów Tales mówi tak rzeczy są zmienne dookoła nas rzeczy dookoła nas się zmieniają prawda niszczą się powstają rodzą pytanie jest takie Co tworzy ich podstawy no i tam jest doszedł do wniosku która głosi że musi istnieć jeden rodzaj tworzywa które z którego pochodzą Wszystkie inne rzeczy i to jest po swoje Posłuchaj jeszcze raz co ja mówię istnieje jeden rodzaj tworzywa z którego istnieją wszystkie rzeczy materialne Przecież to jest dokładnie twierdzenie którego używał Tales 2600 lat temu i to jest twierdzenie którego dzisiaj używają naukowcy oni też mówią że cała rzeczywistość w swoim bogactwie nie wiem kawałek drewna szyby w moim oknie książki to jest jedynie modyfikacja pewnego pewnej pewnego wyjściowego tworzywa jednego rodzaju czyli tak zwanej materii były one i tego typu rzeczy więc współcześni naukowcy mierzą się dokładnie z tym samym stacji teraz platonasie mierzy do czego odnoszą się nasze pojęcia weź my na przykład kwadrat uważamy że do tego odnosi się narysowałem ale jeśli ja to zmierzę To się okaże że figura którą narysowałem nie spełnia pojęcia kwadratu bo na przykład ma różnej długości boki prawda Albo na przykład nie ma dokładnie konta 90 stopni na wszystkich czterech swoich kontach wewnętrznych nagle dochodzimy do

kwadrat idealny nie istnieje już pomijam oczywiście fakt że kwadrat to jest figura która w zamyśle nie ma boków po jej boki tworzą a w związku z tym myśmy Nigdy w życiu kwadratu nie widzieli więc pytanie jest takie no to jak o tym w kwadracie wiernych o kwadracie wiem ponieważ

czy matematyka jest odkrywana czy matematyka jest tworzona to jest pytanie które zadajemy również dzisiaj jak Psychologowie dziecięcy padają na przykład Jak powstają przekonania dotyczące matematyki no to oni muszą właśnie rozstrzygnąć przy matematykę jest odgrywana czy matematyka jest przez umysł tworzona to jest 23 00 więc właśnie w Historii filozofii nie chodzi o to żeby wiedzieć co kto mówił ale dlaczego co ktoś nagle okazuje że te pytania które zadawali filozofowie one żyją do I całe szczęście że mamy dzisiaj nie wiem czy coraz lepsze ale inne narzędzie żeby na nie odpowiedzieć to znaczy dzisiaj używałem właśnie mówiłem ci wcześniej o podziale na filozofię analityczną i kontynentalną prawda filozofia analityczni używają szczęśliwego języka pojęć definicji argumentu to są narzędzia i my z analizę możemy na przykład za stare problemy filozofii zabrać się niejako na nowo i na nowo na nie odpowiedzieć Więc absolutnie cały czas żyje ma się dobrze ma się może nawet lepiej niż kiedykolwiek wcześniej chociaż są w niej pewne objawy kryzys związanego między innymi z A historycznością to znaczy filozofowie analityczni uważają że historia filozofii jest niepotrzebna i ja zachodnich uczelniach niejednokrotnie się z tym z tym twierdzenia spotkałem są pewne racje A to jest Ja uważam że historia filozofii jest potrzebna przynajmniej takim normalnym którzy potrafią po prostu sam siebie wykorzystać pomysły prawda na przykład nie wiem no Ludwik Wildstein był takim który potrafi nie zdać w ogóle historię a otworzyć rzeczy wielkie i przełomowe No ale większość z nas to nie są geniusz Tak więc my po prostu musimy zobaczyć co w tych wcześniej zrobił Jakie pytania wcześniej zadał i spróbować odpowiedzi na nie pod swoje więc dzisiaj moją półkę na temat historii filo na temat Filozofii to większość rzeczy większość tych książek dotyczy filozofii która jest najnowsza takie taka jest seria przewodników po filozofii i tam są najnowsze osiągnięcia właśnie sakosumenta fizyki filozofii usług i języka które nigdy nie istniała jeszcze jedna kwestia logika Logika jest jedną z nauk pomocniczych filozofii i ona na początku XX wieku przeszła bardzo dużą zmianę to znaczy do XX wieku do początku XX wieku używano tak zwanej logiki Arystotelesa tak zwanego sztywny sposób rozpisywania wyrażeń logicznych Natomiast w roku w latach właśnie na początku XX wieku pojawiła się lub ikanowa logika tak zwane klasyczne rachunek zdań Który dzisiaj jest dopiero klasyczna tak naprawdę to klasyczny To jest dopiero od prawie 10 lat gdzie my mamy zupełnie nowy symbol zupełnie nowe możliwości dzięki temu pojawiła się cała gama nieprzewidzianych wcześniej lotów na przykład nie wiem logiki modalne czyli dotyczące możliwości z funkcjami takimi jak jest konieczne jest możliwe logiki teoretyczne z funkcjami takimi jak powinien nie powinien logiki para konsystentna które odrzucają zasadę zasadni sprzeczności więc cały obszar logiki się przed nami pojawił i to jest na przykład jedna z nowości które dowodzą czy takie rozwiązania żyje bardzo dobrze sobie radzi filozofów chyba nie było nigdy więcej w historii niż teraz No jest nauka która stara się dorównać wyzwaniom współczesności niektórzy jak Hobbit Powiedz nam że przegrywamy to trzeba brać to jak stwierdzenie Hawkinga z pewną ostrożnością

potem co usłyszałem mam wrażenie że w filozofia jest jak ta myśl co biega tylko w kółko w kołowrotku ponieważ odpowiadacie ciągle na te same pytania ale tak teraz powiedziałeś też że nigdy nie było w Historii filozofii więcej filozofów i Bardzo mnie to zdanie zdziwiło czy ja w ogóle się zastanawiałem czy istnieją jeszcze filozofowie ale przedstawiłeś się na początku jako filozof to jest wiadomo że istnieją ale jacy są ci współcześni filozofowie wiesz co to pytanie jest takie może powiem Najpierw dlaczego uważam że filozofów jest więcej niż kiedykolwiek było w historii Otóż chodzi o to że mamy dużo uniwersytetów które tam są filozofów filozofowie radzą sobie nie tylko na uczelniach ale również poza nimi mamy dużo osób z wykształceniem filozoficznego dookoła nas więcej filozofów jest sporo natomiast jest to współcześni filozowie Oni są tak różni jak sama filozofia To znaczy część z nich to są filozofowie właśnie analityczni którzy są takimi akademikami którzy pracują w punkcie analitycznym interesując się z takimi swoimi małymi działeczkami tematów czyli spadku i to chyba nie jest do końca pozytywne mi się wydaje Tak to jest takie moje przekonanie osobiste ktoś może się nie zgadza z tym zajmuje małymi działaczkami problemów Rozważam jakieś takie partykularne poszczególne rzeczy takie dosyć szczegółowe inni filozofowie jest właśnie tacy bardziej kontynentalnym fenomenologowie na przykład Czy filozofia dialogu szczególnie oni Szczególnie jeśli zajmują etycy którzy przecież nie wiesz w wielu krajach w Europie mają obowiązek asystować przy różnych czynnościach medycznych prawda musi być o tym że że ktoś znajduje się w stanie śmierci klinicznej należy go odmówić czy można go odłączyć od aparatury tam wymagany jest film tych do tego żeby coś takiego orzec filozofowie znajdują również swoje miejsce w przemyśle właśnie chociażby w takich porcjach jak usunąć te samochody czy czy ostatnio Słyszałem o tym że jestem program seti o nawiązaniu kontaktu z pozaziemską cywilizacją tam też się chce zatrudnić filozofów i etyków po co no bo słuchaj przylatują ci kosmici nam się wydaje że kosmici tak zielone ludzkie rączki nóżki wielkie oczy i najlepiej mówią po angielsku bo taka z firmy emmericha nauczyłeś jak kosmici lądują to po angielsku okazuje że dużo dużo ciekawsza wizytówka Stanisława Sagana nie wiem przeczytałeś solarie jest taka sama Gdzie jest ocean który jest kosmitą żeby ocenia który tam gdzieś jakoś się komunikuje z umysłem głównego bohatera i na przykład nie umie się z nim porozumieć Ale w ogóle ukara Sagana w książce kontakt No to będę czytał absolutnie tragicznym przekładzie zwykłych to nie wiem Słuchajcie jakby gdyby chciał z was czytać książkę Sagana kontakt unikajcie przykładów jest tragedia ale Książka jest bardzo dobra bo właśnie pokazuje że są dla nas totalnie niezrozumiali nie wiem przylatymi ci jakaś parująca kałuża tak i dogadaj się z nią powodzenia

bo to po prostu jest sytuacja z którą my być może kiedy ich nie zetkniemy No i tu wiesz fizyki ci tego nie powie tutaj potrzebuje właśnie czy czy filozofa języka czy etyka Co zrobić jak postępować Jak się zachować i tak dalej więc mnie wpychanie filozofów w różne miejsca nie dziwi Ale się cieszę więc się współcześni filozofowie oni bardzo często Sprawdzają się bardzo różnych funkcjach i co właśnie świadczy o myślę o żywności filozofii bo jednak wiesz filozof bezrobotny i tak dalej ale zobaczysz dla tych raportów takich losów absolwentów uczelni to się nagle okaże że tam jest mnóstwo ludzi którzy pracują w bardzo bardzo dobrym biznesem No bo filozo jest ktoś kto może nie ma ukierunkowanego wykształcenia ale ma pewne przegródki i kiedy On otrzymuje informację to przegródki rzecz powrzucać błyskawicznie albo u mnie bardzo szybko zaskoczyć coś czego inni po prostu nie dostrzegają i to jest cenione ja sam o tym wiem osobiście bo nie słyszałem jakoś to żeby moi koledzy filozofowie mieli jakieś takie trudności na na rynku pracy Ja osobiście samego początku wiedziałem że będę akademikiem więc chciałem bardzo być akademikiem więc dla mnie była naturalna ścieżka rozwoju ale myślę że gdybym nie była akademika poradzić jeszcze gdzieś indziej równie dobrze więc nas filozów jest dużo jesteśmy różni Pracując w różnych tradycjach nie zgadzamy się bo to jest taka specjalna czy się nie zgadzamy ale ale na pewno nie jesteśmy reliktem przeszłości ktoś może nawet nie wiedzieć że że jakiś człowiek ma wykształcenie filozoficzne na przykład reżyser cienkiej czerwonej linii taki film wojenny nazywał niech salaza którego kolega jest filozofem między innymi chyba braciaków filozofii na pewno także tych ludzi którzy studiowali filozofia w filmach sobie sporo Wydaje mi się że chyba Krzysztof Zanussi jest po filozofii To tak jeszcze swoją drogą jest chociażby w kulturze prawda ja kiedyś miałem chyba taki film Przygotowywałem 6 osób o których nie wierzę Studiowałem filozofię Ja bym chyba w końcu nie nagrałem ale ja pamiętasz znalazłem parę bardzo ciekawych osób które właśnie które byś się nie spodziewał jakaś piosenkarka znana pamiętam że zaczynam was w tej chwili nie wiem czy nie Ariana Grande chyba ktoś tam zaczynał na pewno z tych takich właśnie gwiazdeczek zależy ci się lubicie się nie dobić [Muzyka] więc tutaj naprawdę są bardzo różni ludzie którzy sobie radzą w różnych miejscach też tak powiedział na pewno nie jesteśmy gabrnym nie trzeba nazwać pod ochroną

A czy ja jako Osoba dociekliwa osoba lubiąca dyskusję i osoba ciekawa świata mogę się nazwać filozofem Oczywiście jak najbardziej filozofia To nie jest zarezerwowana tylko dla ludzi którzy skończyli studia to każdy kto zadaje pytania Kto szuka kto nie zadowala się po stronie odpowiedziami kto ma umysł otwarty pylenie na przestrzał i kto po prostu jest ciekawy świata Więc ja nie znaczy moja koleżanka zawsze mówi że trzeba ostrożnie tu puszczać profanu do Filozofii to mogą czasem różne tam rzeczy nabroić praca wiesz nie wtajemniczeni filozofii ale ja zawsze jestem otwarty zawsze uważam że filozofia rzecz którą każdy powinien mieć kontakt często słyszałem jeszcze kiedy byłem licealistą miałem kolegę który z zespołu kolego który był na studiach no i tam często Słyszałem właśnie narzekania na wykładowców filozofii że to jest ktoś kto przychodzi sobie notatki pożółkłe pisane jeszcze 40 lat temu w czasie studiów czyta i zanudza tak ja się nie dziwię że że ludzie będą wyobrażenie że filozoficjalnie atrakcyjna że nie jest dla nich że jest jakimś strasznie trudnym bełkotem nie dziwię im się bo takie wrażenie można odnieść na przykład na podstawie jeżeli jest kurs prowadzone na uczelni A mam nadzieję że tych kursów złych jest coraz mniej można odnieść takie wrażenie że filozofia jest naprawdę dziwną zamkniętą ekskluzywną i przeznaczoną tylko dla ludzi o jakimś poziomie inteligencji wcale nie filtrować może te jeżeli tylko macie się kogoś świata i ciekawość życia i próbuje się zeskrobać taką metaforę używał warstwa farby scenografii zwanej światem to każdy może to filozofia tutaj sobie podjąć wystarczy znaleźć dobrego dobre nie wiem dobrą książkę dobrego nauczyciela Jak ktoś nie ma dobrego na YouTubie znajdzie mój albo jakieś dużo kolegów którzy mają swoje kanały polecam każdem z nich można sobie wybrać kogoś kto najbardziej charakterystyczny są Oczywiście studia które można sobie tutaj jeżeli ktoś jest bardzo chce może zacząć Oczywiście zawsze polecam po studia to jednak jest wielka przygoda intelektualna na ogół polecam filozofię jako drugi kierunek jeżeli ktoś na przykład jest związany z moją matematyką czy tam powiedzmy nie wiem psychologią to to ja mam dużo dużo studentów którzy przeszli na filozofię znawca Większość z nich sobie

te studia nie chcesz przypomnę No ale nie wydaje mi się że wszyscy którzy jakoś tam przeszli na te filozofię razem więc okazuje się że jest czynne Wiesz studia też mogą być potrzebne ale nie są na pewno wymagane jak ktoś nie potrzebuje na nich Rossmanie nie uczęszcza

rozumiem przygotowując się do tej rozmowy znalazłem znalazłem taką takie no znalazłem informacje że filozofowie robią wyjazdy badawcze i tak sobie myślałem No co oni mogą robić na tych wyjazdach zamykają się w pokoju i debatują co więc bardzo mnie ciekawi co robi się na takich wyjazdach OK już ci mówię moje wyjazd badawcze których było troszeczkę polegają przede wszystkim na tym że My spotykamy się i zamykamy w po kolei dyskutujemy to jest fakt ale też chodzi o to żeby dawać pewną wymianę myśli Dlaczego Dlatego że filozofia wydaje się filozota jeżeli chodzi o fizykę no to nie ma fizyki która jest fizyką polską albo fizyką amerykańską a nazwiską brytyjską fizyka to fizyka i koniec tematu natomiast jednak na przykład w sposób edukacji filozoficznej czy wiedza którą się nabywa na uczelniach różnych krajach jeżeli chodzi o filozofię i jest bardzo to znaczy na przykład polski filozof jest dużo bardziej wyczulony na kwestie związane z historią filozofii niż jego amerykański kolega znowu amerykański kolega posługuje się zupełnie inną metodą analityczną niż Polski przedsiębiorców polskich filozof w Polsce w takich szczególny fenomenologie ponieważ my tutaj mieliśmy w tej szkole fenomenologicznej pracy Wielu przedstawicieli No tutaj też Twardowski był oczywiście łukiem uczniem fransa prętana Roman internet był uczniem Edmunda boksera miasta filozofia fendematologia u nas żyje u mnie na mojej uczelni też rzeczywiście bo tutaj nasz wielki mistrz Antoni profesorpień był uczniem inwertera więc jeszcze jakoś się spokojnie na pokolenie przenosów więc my mamy pewną pewien bergam inne niż na przykład filozofowie zagraniczni i bardzo często się zdarza że my po prostu Spotykamy się żeby wymienić się swoimi ideami swojemu spojrzeniem na filozofię co często jest niezwykle ciekawe i prowadzi do do dużego ożywienia prawda ja mogę na przykład osobiście powiedzieć że Wpłynąłem w dużym stopniu jako historię filozofii na mojego mistrza właśnie wiele nastrocona który nawet dziękował mi w paru artykułach za to że zainspirowałem go przecież jakoś tam powiedzmy zmotywowałem Do pracy nad takim filozofem zapomnianym zupełnie jak czas Augustów obecnie pisze o nim bardzo dużo czasu no i okazuje się że ja właśnie dzięki swojemu takiemu nastawieniu historycznemu byłem w stanie jak gdyby pchnąć inną stronę niż on by sam z siebie do tego doszedł więc to jest wymiana myśli idei spotkanie nowych ludzi to jest zawsze ciekawe tyle poglądów i my często mamy swoje indywidualne spojrzenie na dany problem prawda swoje unikalne jego rozumienie co wynika z faktu że mówimy o abstrakcyjnej więc też nasze widzenie tej rzeczy może być różne w zależności od tego kto to pojmuje ale oprócz tego ma się dostęp do biblioteki ma się seminarium to spotkań do ludzi wiesz na przykład nie wiem kwestia szerzenia kultury i filozoficznej byłem w 2019 roku dokładnie trzy lata temu wyjeżdżałem Dzisiaj jest 20 no to 20 listopada 2019 roku wylądowałem w Edynburgu i tam byłem takiego królestwa który się nazywa filipków przez miesiąc na termy właśnie niedaleko Newcastle i na tym samym kontakt z Filipem gofrem więc na przykład przez to Przełożyłem na polski i wydałem w PWN jego książkę zatytułowaną błąd Galileusza właśnie dlatego że nawiązałem kontakt z nim pokazałem się jako ktoś kto może przełożyć książkę on powiedział okej przykładaj jeszcze inhalacje Center postanowiło ten przykład finansować i ta książka się ukazała więc my nawiązujemy kontakty zmieniamy ideę wiesz tutaj jest normalna aktywność zawodowa można powiedzieć że filozofia uprawiana jest indywidualnie że każdy z nas jest taki wariant i tam tłucze głową w ścianę i powtarza sobie ale nie wiem istnieją idea istnieje klasyczna to tak nie wygląda my normalnie tworzymy społeczność ludzi którzy którzy wiesz Są połączeni więzani zawodowymi którzy właśnie organizują seminaria spotkania które się ponieść debacie zwłaszcza niezapominajmy że filozofia Tylko właśnie w debacie o to chodzi że filozofia nie może być rzeczą która jest wychowana indywidualnie ona wtedy jest narażona ogromne błędy i wypaczenia że od samego początku od czasu Sokratesa przecież a nawet wcześniej filozofia wykuwała się tam gdzie była Niezgoda spór tam gdzie można było się kontaktować rozmawiać kłócić wspierać na tym polega filozofia dlatego właśnie siedzenie w pokoju bez klamek nie jest najlepszym sposobem uprawiania filozofii chociaż jedna uwaga niepokojąca rzecz U mnie na Uniwersytecie jest niezrozumiały dla niej powodów są tak zwane katedry że nasze pomieszczenia ziemi pracujemy są książki komputer i tak jakaś drukarka tego typu sprawy i te pokoje da się zamknąć od zewnątrz ale nie da się od wewnętrznej i to jest niepokojące dlaczego ktoś wpadł na pomysł żeby filozofów można zamykać Pamiętam że raz zostałem przez kolegę zamknięty w takim właśnie pokoju więc musiałem być ratowanym oknem Całe szczęście że mamy katedra na parterze bo właśnie ktoś wpadł na strzelony pomysł żeby po prostu zamykać Ale w każdym razie my jako filozofowie potrzebujemy tego spotkania z innymi ludźmi i ja je osiągam Nie tylko przez wyjazdy dyskusję spotkania z wybitnymi filozami takimi jak właśnie graniastosłup ale też dzięki pracy ze studentami nie zdajesz sobie pewnie sprawy jak wiele z moich pomysłów odkryłem w trakcie w trakcie właśnie bo jednak dydaktyka to muszę na tobie to żeby pewne rzeczy które wydaje ci się że rozumiesz wyłożyć jeszcze prościej niż wtedy kiedy ci się wydaje że je rozumiesz i na przykład dochodzi do wniosku że albo czegoś nie rozumiem albo odkrywasz sposób żeby wyłączyć to inaczej w związku z tym ja wam u studentów u swoich uczniów studentów ogromny dług wdzięczności właśnie za to że są że są to osoby do których ja mogę mówić które mnie słuchają które razem ze mną pomagają mi jakieś tam powiedzmy rozwój tutaj mieć cały czas i przerwanych więc na przykład bardzo sprytnie też Lubelski Festiwal Nauki w którym biorę udział jeśli tylko mam okazję bo spotykam tam bardzo ludzie o bardzo różnie jakby pochodzeniu i cieszę się że że mogę się z nim spotykać ale myślę że też bardzo bardzo grupa taka ważna Więc w swojej studenci studenci za granicą pracownicy za granicą to wszystko są powody do tego żeby dyskutować wspierać się na chwilę i ją ulepszać dlatego te wyjazdy są tak ważne i bibliotece w lipcu i sierpniu byłem w Austin potem byłem na harvardzie wychodziło to żeby jechać do biblioteki przejrzeć właśnie w 100% na pewno sobie zdjęcia na przykład o tym jak przebiegała w Ameryce w roku 1914 co dla badaczy Rawska jest ważne bo Russel był właśnie w Ameryce przyjechał na zaproszenie moich wspaniałych kochanych realistów o których pisze nad nową książkę więc tutaj tacytacja dla mnie szczególnie szczególnie

na twoje pytanie

wspomniałeś jak najbardziej odpowiedziałaś na moje pytanie wspomniałeś że byłeś w harvardzie i Ciekawi mnie jak jakie różnice zauważyłeś pomiędzy właśnie tą amerykańską topową uczelnią a polskimi uczelniami zapytałem ci tak jeżeli chodzi o typowe uczelnie to ma większe doświadczenie na YouTube bardziej byłem tylko

byłem Byłem prawie rok i rodzice są duże co by tu nie mówić No właśnie wszystko się różni już pomijam oczywiście fakt Jakiś taki prozaicznych rzeczy jak nie wiem pomoc psychologiczna dla studentów którą można na legitymacji studenckiej wypisaną możliwość na przykład nie wiem jeżeli wracasz z imprezy w piątek wieczorem masz możliwość na zamówienia usługi odprowadzić przykładowo przez miasto przez takie rzeczy na zasadzie nie wiem zajęcia No wiadomo no to cały czas od poziomu zajęć ale zajęcia są oczywiście z różnymi gwiazdami filozofii wtedy możesz je mieć biblioteka jest łatwiej dostępna Bo książki możesz oddać do takich skrzynek rozmieszczonych na kampusie nie musisz tej biblioteki za każdym razem tam w ogóle wilgotne miasto to w ogóle ma nie wiem o 21:00 do 22:00 przykładowo się ciągnie tym Ma się ten przejazd jest 3 km w jedną stronę edwardów bo to jest teren wydzielonych w mieście wszystko się różni wszystko się różni natomiast powiem jedną studenci studenci którzy są dużo bardziej pracowici A co to jest kwestia tego że oni za to płacą więc oni po prostu dużo bardziej przykładają konkurencja jest dużo większa i i no też nie do końca jest zdrowe No ale jednak widać że oni są na innym poziomie że oni szanują te te edukacji no i studenci ja mam szczęście ogromne rozstępy bo ja mam akurat bardzo dobrych studentów natomiast wiem że w Polsce również tym bywa to są kierunki zwłaszcza masowe gdzie gdzie jest bardzo różny zwłaszcza kiedy mamy niż demograficzny i przyjmujemy ludzi którzy kiedyś były uprawniają się nie dostali część ich studentów się wyrabia później oczywiście na część kończy te studia dostaje Nawet czasami tego tego magistra czyli i No mam takie poczucie że nie wszyscy może powinni chociaż nie wiem nie oceniać przecież po drodze płot ludzi których zmieniali twierdzili że warto w Ameryce czegoś takiego raczej nie ma tak na YouTube tym bardziej na harvardzie natomiast to co się jakoś bardzo Nie no oczywiście możliwość jest zupełnie różne administracje i na tej działa natomiast to co się raczej jakoś absolutnie bardzo nie różni to jest fakt że ja będąc człowiekiem kraju raczej na obrzeżach filozofii usytuowanego z uczelni która też nie jest pierwsza w kraju Powiedzmy sobie szczerze chociaż filozofia jest na trzecim miejscu jestem w stanie nawiązać z wybitnymi uczonymi kontakt i to taki że nie odstaje od nich za bardzo więc co świadczy o tym że u nas poziom my mamy problem żeby się przed tym poziomem to znaczy filozofowie w Polsce robią mnóstwo fantastycznych rzeczy No ale wiadomo że tutaj barierą Po pierwsze jest język na po drugie też No bo w tych i tej mam kolegów którzy publikował fantastycznych w języku angielskim którzy wydają książki renomnictwach w mit w Oxford Cambridge bloomsberry ja sam teraz tłumaczę swoją książkę którą wydałem sery monografię dostanę książkę matematyka powinna wyjść za półtora roku budżetu i tyle że niemieckim po angielsku więc postaram się w tym opieku uczestniczyć ale jeżeli chodzi o ten kto zaplecze administracyjne takie socjalne można powiedzieć no to kurcze to No chciałbym tak najdłużej zostać w tych Stanach to jednak to jednak rzeczywiście otwiera trochę głowę i I to jest ten tydzień świetna uczelnia natomiast Boston wydawało mu się bardzo trochę jest logiczne miastem tam żeby studiować potężny portfel ale ważne żeby studiować Ja już chodziłem do uciec odcisków w Teksasie chodziłem do szkoły dla trawników tam Miałem właśnie zajęcia z laudanym o którym wspominałem podczas naszej rozmowy i tam byli prawnicy tam między innymi studiowała córka George’a Busha nie ze mną żeby nie było że studiował ale ona wstydziła aparat wcześniej uczelni naprawdę z klub lowlą i tam semestr chyba kosztuje 50 tysięcy dolarów więc tam ci ludzie oni byli po prostu to już byli często ludzie którzy byli bardzo bogatych domów i człowiek się przy nich dziwnie czuł to jest jednak takie towarzystwo które ludzie chcą powiedzieć poważnie poważni ludzie często politycy tego typu rzeczy i tak przyjść na zajęcia to natomiast środowisko środowisko takie filozofia jest tańsza więc na filozofii są często ludzie oczywiście

No dobra ta ta ta ta atmosfera jest jest przyjemniejsza na harvardzie jednak się idzie tą główną czy to się widzi że tam to nie jest uczelnia dla to jest uczelnia jednak już dalej i wszystko Oczywiście chodziłem w zegarku prawda i wszystko jest super jest Wielkie dzięki dookoła mój ulubiony to oczywiście emers 1905 roku tam między innymi Jamesa więc w ogóle historia ale jednak jednak No na osi na angielskiego Było byłoby trochę przyjemniej No i potem wracać do Polski Co jest jednak pewien Przeskok którego trzeba się przyzwyczaić co by nie mieć powiem oględy trzeba się najpierw przyzwyczaić no ale ja miałem jedno szczęście wielkie to ci mogę powiedzieć wprost to jest taka osobista opowieść czy raczej osobista wypowiedź miałem ogromne szczęście to mistrzów to znaczy do ludzi którzy my nie prowadzili jakichś studenta od najmłodszych lat właściwie od czasów liceum ja miałem wokół siebie ludzi którym i to jeżeli ktoś z was studiuje to Pamiętajcie bardzo ważna jest jedna rzecz żebyście mieli ludzi którym możecie zaufać ja na przykład wiem że kiedy mój profesor Wie pani co taka przykład jest mam oddać doktora 15 powiedzmy marca to było tak że musiałem oddać owczarować 15 marca 14 wieczora spotyka się na uczelni z moim profesorem i mówi Panie doktorat trzeba wywalić to to to to to i to i tam wyleciało z 260 i normalnie człowiek który coś takiego słyszą mówi sobie no nie no gdzie 40 stron teraz żeby to wszystko pozmieniać prawda dzień przed oddaniem dyplomatów to jest szaleństwo ja mam szczęście do ludzi Gdzie ja mogę powiedzieć wprost Okej jeżeli mój profesor mówi że woli 40 stron to nie ma opcji żeby tego nie wywalić trzeba to zrobić tak więc ja po prostu miałem ogromne szczęście do ludzi którzy którzy mną kierowali się jeden strzał jest kolejny taką osobą tutaj tych mistrzów nauczycieli miałem sporo tutaj już nie będę nie będę operował że tak powiem nazwiskami natomiast miałem ogromne szczęście i Słuchajcie jeżeli jesteście na uczelni to zwłaszcza na studiach magisterskich na licencjackich może nie ale nawet listewskich mentora bo studia to jest jednak mentoring jednak można się wiele odstoporycznych kanału Dziękuję na drugim roku w cudzysłów i chodziłem do pewnej pani doktor Wtedy jeszcze profesor w ogóle chodziłem na zajęcia takie gdzie ja uczyłem się pisać O filozofii w ogóle pani doktor zadawała mi tekst Filozoficzny ona była metodologią nauk teksty umiała analizować poprawiać tak dalej Świetnie brała tekst przechodziłem do niej na spotkanie co co wtorek o 18:00 i ja po prostu widziałem one były przekreślone i to jest to jest ale jasku pan po prostu pisze bombastycznie pan wydaliśmy szedł z liceum bo pan pisze nie z takim jak maturę z języka polskiego a nie jak tekst Filozoficzny No więc ja dostałem baty raz drugi piąty dziesiąty i się nauczyłem jak pisać teksty filozoficzne wiesz do czego dochodzi jeszcze fakt że różni ludzie z pracowałem przy mnie uczyli często wtedy śpiewali Pamiętam że raz napisałem byśmy tam i tak wyśmiewali raz napisałem w pewnym tekście że zagadnienie świadomości stanowi serce współczesnego problemu umysłu ciała napisałem takie zdanie a mój ówczesny nauczyciel podkreśli mnie i zapytał swoim tonem takim prześmiewczym głosem serce A dlaczego nie wątróbka albo płucka to było 10 lat temu I od tamtego razu od tamtego czasu ani razu nie użyłem słowa że coś jest sercem czegoś rozumiesz i tak się właśnie nauczyłem pisać o filozofii więc jeżeli jestem pytałem książkę fundacji na rzecz polskiej absolutnie wyjątkowa seria absolutnie wspaniali ludzie na absolutnie prestiżowe wyróżnienie bo ponad 200 książek wychodzą dwie około to to dlatego że miałem po drodze Mistrzów które mogą zaufać ufajcie swoje mistrza jeżeli tylko takich macidełko w siebie szukajcie Mistrzów ufajcie im bo to jest po prostu podstawa tego Czym jest edukacja to są filozofii gdzie mamy relację Boże ale się rozbierają dwie i pół godziny to jest jakieś ona jest

Myślę że będziemy kończyć powoli mentorzy rzeczywiście są bardzo ważne jeżeli chodzi o rozwój jeżeli chodzi o życie wspomniałeś też że miałeś szczęście do studentów a ja mam wrażenie że studenci często są jak lustro jeżeli profesor jest pasjonatą to studenci w postaci pewnego lustra to oddają po prostu więc tak uważam Myślę że definitywnie jesteś pasjonatem i to widać po prostu jeszcze może ostatnie pytanie na temat filozofii No bo jak udało mi się zorientować pracujesz teraz nad amerykańskim nowym realizmem Jakbyś mógł w dużym skrócie powiedzieć czym to jest w dużym skrócie mówisz Czekaj a u mnie na górze jest taka półeczka wybraliśmy to jest taki nurt filozofii amerykańskiej który był aktywny w latach mniej więcej 193 1900 powiedzmy 14 16 który został zupełnie Zapomniany Dlaczego Dlatego że filozofia amerykańską widzi się standardowo w taki sposób że był Wiek XIX tam między innymi filozłem 19 wieku był przecież parę innych Spears potem w 1910 Kiedy umarł James nastąpiło cięcie i potem dopiero w latach 30 zaczęła się taka filozofia tak zwana amerykańska filozofia analityczna między innymi od bilarda panquaina i tak dalej to teraz ten okres lata 10 to dla większości historyków filozofii dla większości w ogóle filozofów wydają się totalną pustynię

mistrz jak widać że tam siedziały bardzo ciekawy gdzie tam był tak zwany nowy realizm i krytyczny realizm Czyli dwa poglądy które były taką filozofią protoanalityczną one przygotowały grunt w pojawienie się kłalina i właśnie kolejnych filozofów analitycznych dlaczego tak się stało Otóż dlatego że to drugie filozofowie którzy wzorowali się na filozofii brytyjskiej która włącza się to były czasy którzy raz jeszcze narodzin filozofii analitycznej w Wielkiej Brytanii analityczne narodziła się w postaci dwóch filozofów

i na podstawie tych inspiracji bassler i moren nowi realizuje bardzo ciekawą szkołę w filozofii amerykańskiej na przykład było bardzo radykalna ona na przykład głosiła że świadomość jako byt nie istnieje że jest Nie właśnie odbiciem rzeczy które istnieją w świecie tatę zarobić Bardzo dużo problemów bardzo dużo mówić natomiast byli to filozofowie którzy byli na ogół uczniami Jamesa robili bardzo ciekawe rzeczy i zostanie zupełnie zupełnie zapomnienie i teraz ja Kiedy zacząłem się zajmować wszyscy historycznej filozofii też trzeba robić więc ale znalazł sobie w pewnym momencie sprawę że ja mam misję rozumiesz że ja mam misję przywrócenia tych filozofów bo oni byli bardzo fajnymi ludźmi często nie skrajne poglądy Tak to racja często się myli ale jednak mieli byli bardzo ciekawymi indywidualnościami i zostali zapomnieni zupełnie zapomniani zupełnie niesłusznie w związku z tym z tym poczuciem misji właśnie pracuje nad nami realizmem staram się tutaj odkurzyć tych filozofów pokazać co o nim myśleli i pokazać jakie jest spoiwo pomiędzy Julianem jamesem a filozłem analityczną w pełni tę lukę która w Historii filozofii amerykańskiej powstała i która mnie osobiście fascynuje bo zawsze to jest odkrywanie czegoś nieznanego w filozofii właśnie najbardziej testujących jest to że to jest trochę taka próba wypłynięcia na nieznany ląd czy odkrycia nieznanego lądu totalnie nieznanym lądem musimy ją stąd pukę przełożyć między innymi mówią książki książkę holta tej książki Rewita dieselta parę jeszcze innych stron o nowym realizuje Właśnie na taką zbiórkę tekstów u góry w związku z tym to jest rzecz która mnie strasznie interesuje osobiście oczywiście robię mnóstwo innych rzeczy bo to nie jest tak że szybko jedną książkę ale tutaj między innymi teraz niedawno na kolejny rok może dlatego i teraz cały czas czekam na recenzję mojego podręcznika który napisałem PWN mam jakieś teksty napisania Ale nowy adres to jest bardzo ciekawa koncepcja i mówię ci dawno nie miałem takiego poczucia misji żeby rzeczywiście zrobić coś bo ja cały czas z jednej rzeczy albo ja napiszę o nowych realista albo nabieraliście na zawsze przepadną gdzie jak oglądam ta historia więc moja książka jest być może Ostatnią ostatnią sposobnością żeby napisać więc wiesz w ogóle grzebanie w historii jest tak fascynujące wiesz masz np nierówność Pomijam że chcieliście stare odkrywanie osobowości tych ludzi ale wiesz masz takie zjawiska jak na przykład jakiś dokumenty zdjęcia wiesz Ja sobie zrobiłem

piąta po prostu kupiłem akurat właśnie daleko chorwatu on się z Winchester w stanie zrobiłem zdjęcie oglądanie jego dom w którym mieszkam w którym się wychowywał chadzałem jego wsadzają po harpachocki Właśnie był i ma wszystko taki czar i taki klimat i mi to nie przyszło od dziecka że właśnie mnie historia fascynuje taka żywa Wiesz co nie apeciki to połączenie dwóch światów najlepszych czyli właśnie świata intelektualnie przygody i tego świata przeszłości magicznego świata którego można czasem tuczy tam dotknąć i po coś ten klimat taką pewną duch tego jest nowy realizm zdecydowanie bardzo bardzo lubię książkę oczywiście wyjdzie po angielsku niestety bo tak nas teraz Narodowe Centrum Nauki zmusza które zmusza No promuje po prostu naukę w świecie wymóg jest taki żeby klasy powstała w języku angielskim a więc książkę po angielsku No to jeszcze trochę czasu minie w przyszłym roku mam dopiero skończyć był ciekawy może przyczynach nakręcę na kanale o tym rozmawialiśmy

się że tak prowadzę takie badania a potem a potem jak skończę nowe realizowane to mam jeszcze jakieś plany ale nie będę ujawniał spotkał musi być może kolejny raz na kolejny konkurencji tam po głowie chodzi jak już oczywiście napiszę książkę ona wyjdzie Jasne jasne rozumiem

nie mam problemu Myślę że możesz mieć już nawet zaproszenie ode mnie jak najbardziej za jakiś czas możemy się spotkać i tak mówisz o wielu filozofiach wiele filozofii cię fascynuje A czy utożsamiasz się z jakąkolwiek z nich Czy mógłbyś na przykład powiedzieć jestem stoikiem ja bym tak mógł powiedzieć bo bardzo się utożsamiam z tą filozofią czy ty mógłbyś tak powiedzieć o jakiejś filozofiikiem Moi uczniowie nazywają i czasami jest sokratesem w luzie dlatego że zawsze kiedy słyszę jakieś zdanie które jak ktoś opowiada na przykład z pewnością albo z jakimś takim przekonaniem to Podchodzę i pytam się no dobrze a jeżeli byśmy założyli tak i tak nagle się okazuje że to zdanie ulega zmianie ja nie są z tych punktów ja jestem człowiekiem który uwielbia problematyzować czyli nie umie w oczywiście sposób w sprawach więc mi najbliższy jest Sokrates ze względów właśnie na to że nie zadowalają mnie na poglądy które przyjmuje się bezkrytycznie w związku z tym stoicy to też jest dobry pomysł ale ja ja uważam jestem człowiekiem który jest właśnie w przeciwieństwie to znaczy lubię dramatyzm ludzkich namiętności Ja bardzo lubię emigrację rana to jest taki francuski jesteś rumuńskiego pochodzenia był po zmarł 27 lat temu który właśnie porywa środki namiętnością on po prostu uważał że życie jest skandaliczne jest jest straszna jest jest mistrzem wielkim ciężarem przecież i namiętność właśnie stolicy ja pamiętam jedno zdanie od stojakach które powiedział Powiedz nam że stoicy są ludzie którzy udają że są szczęśliwi przepraszam To nie jest moje zdanie to jest razem i ja nie mówię że tak jest ale ja widzę pewną wartość ludzkich namiętnościach ja lubię takie jednak

tą Jego operacja w tym miejscu lubię tego autora w książce Września nr 5 napisał takie takie słowa że kiedy lot i jego żona Uciekali z płonącej Sodomy i gomory prawda nie mogli się odwracać No i właśnie żona Lota się odwróciła No i została zamieniona zagrania wśród soli No i to najpierw pisze że to było tak bardzo Piła tak że zobaczyła coś oceniasko No taka ludzka taka trochę i ciekawa się trochę i taka taka groza trochę takie przejęcie No ja właśnie lubię ja jestem człowiekiem który lubi te te wszystkie namiętności dlatego

Ja swojej postawy Natomiast ja sam osobiście jestem człowiekiem który raczej cenisz ludzkie namiętności No i czasem co namiętności

rozumiem a teraz pytanie takie bo nie jestem pewny jak ktoś mówi że sokratyk sokratykiem Czy to oznacza że on dużo kwestionuje dużo pytań zadaje tak mogę to rozumieć to zależy bo Sokrates miał różne poglądy zarówno jeżeli chodzi o metodę jak i jeżeli chodzi o epistemologię Czy etykę bycie sokratykiem na ogół zakłada że przy wiązuje ci arette czyli po polsku oddany jako cnoty chodzi o zalecę jakąś charakteru na przykładość odwagę i tak dalej sokraty które zawsze ktoś kto właśnie jest takim trochę rygorystą Mora lnym i teraz nie nazwałbym się sokratykiem z tego powodu nazwałbym się właśnie sekretkiem do tego że problematyzuje jak zwracam uwagę na inny aspekt myśli co prawda Sokrates mówił o tym w lutosły na swoje Wiem że nic nie wiem też się zgadzam może nie tyle że nic nie wiem ale wiem jak wiele nie wiem I wiem że nic nie wiem na pewno w związku z tym to jest też zdanie z tym się identyfikuje natomiast sokratycy często oznaczali etyków etyka jest dla mnie istotna ale właśnie ważniejsze staw metoda metoda sokratejska dlatego artykiem nazwałbym się jako jeżeli myślałbym na metodę i ze względu na właśnie to podejście do prawdy i niemożliwości osiągnięcia takiego takiej pełnej pewnej absolutnej niż na kwestie etyczne

dobrze i tym akcentem zakończmy wątek filozofii już na ten podcast a teraz przejdźmy do segmentu który zawsze występuje na koniec a mianowicie segment każda porażka jest lekcją jest to segment w którym pytam gościa o jego największą porażkę poprzedniego roku i lekcje jaką wyciągnął z tej porażki ponieważ Celem tego segmentu jest promowanie porażki jako coś dobrego jako coś co jest częścią sukcesu można powiedzieć czyli odwrotności porażki i te porażki są lekcjami Więc jaką porażkę miałeś ty znaczy jeżeli chodzi o kurawkę [Muzyka]

Wydaje mi się że oprócz takich prozaicznych rzeczy jak na przykład nie wiem przeciąganie terminów nieskończoność różnych rzeczy i nie wyrabiać na czas bo tutaj jest żadnej racji tego nie wynoszę co najwyżej wynoszę problemy kolejne to to Raczej powiedziałbym właśnie o tym wspominałem co miałem Właśnie sobie tutaj chciałem powiedzieć przy tej okazji mianowicie moją największą porażką jest upieranie się przy przekonaniach to jest filozoficzne ale nie tylko przy przekonaniach które nie są dostępne usprawnione jest zaraz z tego sprawę bardzo niedawno i takie przekonanie jest dużo prawda które we mnie wywołują jakieś wewnętrzny sprzeciw ale które nie są dobrze uzasadnione porażką jest chyba to że nie zobaczyłem tego wcześniej i porażką jest to jak wiele walki muszę wkładać w to żeby te swoje przekonania które nie są umotywowane racjami tylko żenić

mimo tego że jestem filozofem który jest oczywiście krytycznym względem innych później brakuje mi też krytycy są to względem siebie najwyraźniej i to jest porażka która jakby nie jest nie jest poważna ale świadczy o tym że że daleko mi jeszcze do miana prawdziwego filozofa więc tego cały czas się uczę to to jest zdecydowanie coś co co mogę uznać za porażkę tkwienie przy przekonaniach na rzecz których nie mam żadnych racji

rozumiem Czy mógłbyś podać jakiś przykład takiego przekonania takiej jeden z większych No właśnie to jest Chociażby to że powinno się zdelegalizować powinno się zalegalizować narkotyki byłem przeciwny temu w przekonaniu a się okazuje że ono ma Ono ma jednak A czy nie ma żadnych argumentów prawda rozważając ostatnio sprawę to co znowu będzie kontrowersyjne ale filozofii nie masz jaki temat unikać sprawę na przykład adopcji dzieci przez parę homoseksualne mam takie poczucie że należy do tego tematu postaci bardzo ostrożnie ale gdyby ktoś się mnie na przykład jeżeli chodzi o relacje przeciwko takiemu podejściu to boję się że nie miałby mi wkładać jednoznacznie Czy są jakieś badania empiryczne No są ale one właśnie przeczą przeczą temu tej mojej ostrożności więc zdałem sobie sprawę że moje moje przekonanie w tym temacie nie jest oparte na racjonalnych argumentach i prawdopodobnie zmuszony jestem pożyczyć ale trudno jest pożyczyć przekonanie które No tak się nie zakończyliśmy w człowieku w związku z tym są to przekonania co to prawdziwości których byłem przekonany A wydaje mi się że że jednak nie miałem żadnych argumentów i musiałem je odrzucić to jest jednak porażka tego typu rzeczy Dlatego mówię o tym właśnie w tych kategoriach

naprawdę porażka oryginalna i niewątpliwie związana z twoją działalnością więc teraz proszę powiedz mi gdzie widzowie mogą cię znaleźć w Internecie i poza internetem w internecie prowadzę sobie kanał taki się nazywa Pan od filozofii mam 10 tysięcy chyba 600 subskrybentów w tym momencie i to jest kanał gdzie omawiam kwestie filozoficzne gdzie Zapraszam wszystkich serdecznie na wymianę idei na dołączenie do mojej dłużej rodziny filozoficznej Gdzie możemy sobie jeszcze spotykać właśnie dyskutować proponować tematy można nie spotkać oczywiście na Facebooku jako ponad filozofii można znaleźć moje teksty na profilu na stronie Akademia Edu tam są moje artykuły poświęcone filozofii umysłów filozofii religii Historii filozofii samantysystem modalnej a także paręnaście chyba nawet tekstów które mają zamierzenie popularyzować filozofii bo jestem nie tylko naukowca popularyzatorem dlatego tak chętniej z taką wielką wdzięcznością zgodziłem się na udział w twoim programie natomiast na żywo można mnie znaleźć w Lublinie na katolickie Lubelskim jest taka katedra która nazywa się katedra historii i tak jak się zapuka na przykład w określone dni tygodnia A we wtorki albo czwartki to można mnie zobaczyć spotkać pani pogadać z nią na żywo zawsze jest do mnie sporo chętnych raczej studentów ale jest szansa że akurat nikogo nie będzie w katedrze Czy przetrzymuję herbatę przytrzymuję kubki cukier łyżeczki więc jak coś to mnie na herbatę wpaść zapraszam serdecznie najlepiej się znów wcześniej byłyśmy idą można mi maila wysłać powiedzieć Ej słuchaj jestem w Lublinie albo Ej słuchaj jeszcze z Lublina jeszcze lepiej i chciałbym wpaść do ciebie No to możemy się umówić na pogratuchy zawsze bardzo chętnie także tam można mnie znaleźć na żywo natomiast najprościej wiedzieć coś u mnie dzieje się ze swoją działalność internetową którą sprawdzić z przerwami Bo jestem obłożony tak wieloma obowiązkami że po prostu czasami nie mam czasu żeby żeby zajmować się nagrywaniem i tak dalej ale na ogół Staram się coś tam wrzucać zachęcać tych do zachowania Jeżeli chcecie przygotować ze mną zapraszam serdecznie Myślę że wyjście jakąś korzyść z tego co tam znajdziecie

żeby teraz się nie okazało że zacznie tyle osób będzie chętnych żeby się z tobą spotkać że będziesz musiał rezerwację robić

to znaczy i tak tych osób mam zawsze dłużej Wiesz przecież pewien warsztaty filozoficzne dla chętnych przez pewien czas prowadziłem internetowe spotkania dla chętnych Słuchajcie ktoś chciał podobno w przyszłym roku mają u nas użyć studia filozoficzne w trybie hybrydowym można się spotykać przez internet z kimś takim jakie albo Skąd można poprosić mnie o udział w jakich zajęciach zdalnych Proszę bardzo Co kto lubi jak kto chce Ja Jeżeli tylko będę miał czas to zawsze chętnie się na takie spotkania godzę takie formy współpracy Pobieram Aha Słuchajcie jeszcze jedna reklama raz na jakiś czas robię sobie w internecie streamie jak ktoś z was chce na żywo mnie zobaczyć tak na żywo ale w internecie to niech sobie włączę taki stream My spotykamy się na tych streamach będziemy się spotykać mam nadzieję w miarę regularnie Może co miesiąc jeżeli chcielibyście wziąć udział w czytaniu filozoficznego tekstu bo na tym polega stream że my czekamy chwilę tekst i chcecie zadawać jakieś pytanie albo Spójrzcie jakiś komentarz też jest taka opcja takie spotkanie kwas na żywo No bo w internecie ale na żywo więc możesz Powiedzmy że powiedzmy że coś takiego też jest możliwe zapraszam wszystkich

czyli dla każdego jakaś opcja się znajdzie niewątpliwie mamy dzisiaj niedzielę ja bym ci chciał bardzo serdecznie podziękować że postanowiłeś wystąpić tutaj w moim podcaście Bardzo ci dziękuję Tym bardziej że jest dzień wolny jakby nie patrzeć i niektórzy No i że można ten czas poświęcić na relaks A można tak jak ty dzielić się swoją pasją i za co ci bardzo dziękuję Ja tobie również bardzo dziękuję za zaproszenie i pamiętaj o tym że dla mnie filozofia jest przyjemnością uwierzyć że można dla przyjemności chociaż książki filozoficzne ale ja tak mam i tak fascynująca rozmowa jak ta zdecydowanie jest dla mnie przyjemnością a niestety jak głosi baner na stronie Narodowego Centrum Nauki naukowcem jest 7 dni w tygodniu więc tam właśnie czekamy komputer laptop i w scenach potem spędza dzisiaj długie godziny przygotowując zajęcia dla moich wspaniałych studentów na jutro Na pojutrze i na czwartek więc rozmowa z tobą była bardzo bardzo ciekawym interludium to między prozaiłaś tymi naukowcami prozaicznego filozofa Mam nadzieję że zarówno co jak i twoje widzowie wynieśli się coś z tego spotkania bo ja już widzę że pewne rzeczy mi się w głowie ułożyło lepiej się sam fakt odbywamy również te audycje przyniosły jakieś

Myślę że niewątpliwie widzowie odnajdą w niej wartość i takich profesorów jak ty ze świecą szukać tak myślę pasjonatów i chciałbym jeszcze podziękować widzom za to że dotarli do tego momentu że oglądają dalej Dziękuję wam bardzo serdecznie i proszę was o opinię na temat tego podcastu co można zmienić Co można zrobić lepiej wszystko chętnie przeczytam Dziękuję ci za przesłuchanie tego podcastu i jeżeli chcesz wyciągnąć z niego jeszcze więcej wartości i lepiej zapamiętać samą treść to napisz teraz w komentarzu swoje lekcje i wnioski z całej rozmowy w ten sposób realnie zwiększysz szansę swojego zapamiętania a także pomożesz innym zwrócić uwagę na dane kwestie a jeżeli szukasz więcej rozmów tego typu to zostaw subskrypcję i sprawdź pozostałe odcinki proszę cię również o zostawienie oceny która pomoże mi się rozwijać i jeszcze jedna kwestia w tym momencie Zależy mi głównie na rozwoju Dlatego proszę cię o Feedback W którym powiesz mi co zrobiłem źle Co mogę zrobić lepiej co mogę poprawić co mogę zmienić każdą opinię Bardzo chętnie przeczytam i przeanalizuję naprawdę doceniam Twoją pomoc Dzięki adios